ولايت يعنى سيطره و هيمنه و اعمال تكوينى حضرت حقّ بر جميع عالم وجود ؛ و بر اين اساس نفس اين إعمال و فعليّت اراده امكان ندارد از حقيقت علميّه ازليّهء حقّ تعدّى و تجاوز نمايد . و لهذا ولايت امام عليهالسّلام نيز امكان ندارد از مسير و ممشاى علم كلّى و ازلى حقّتخلّف حاصل نمايد ؛ بلكه امام عليهالسّلام با إعمال ولايت خود همان صورت علميّه كلّيّه حقّ را به منصّه ثبوت و ظهور خارجى و مصداقى در مىآورد ، و اين مسألهاى است فوقالعاده ظريف و دقيق و عميق .
و از اينجا معلوم مىگردد كه امام عليهالسّلام هيچ خواست و ارادهاى غير از تحقّق ارادهء پروردگار طابق النّعل بالنّعل ندارد ، و به اندازهء سر موئى غير از خواست و ميل و ارادهء حقّچيزى در وجود او راه پيدا نمىنمايد . و امّا افراد ديگر كه علم ناقص آنها در مراتب بسيار پائين از سلسلهء علل و اسباب تكوينى عالم وجوداند ، و فقط نسبت به عالم برزخ و مثال ( آن هم با ديد ناقص و ضعيف نه كامل و عميق ) و نسبت به بعضى از مراتب عالم برزخ اطّلاع حاصل مىنمايند ، تصوّر مىكنند كه مطلب تمام است و هر آنچه را كه ديدهاند ( حال در خواب و يا در مكاشفات ) قطعاً صورت خارجى پيدا خواهد كرد ؛ غافل از اينكه حقيقت عالم برزخ و مثال و صورت در آخرين مرتبه از مراتب سلسلهء علل واقع است ، و احتمال دارد صورتى را كه اين فرد ديده است صورتى باشد كه هنوز از نقطه نظر ثبوت و علّيتِ تامّه جهت نفوذ و اعمال در عالم مادّه به مرتبه فعليّت تامّه و كمال صورى نرسيده باشد ، و هنوز براى رسيدن به اين مرتبه احتياج به فعّاليّت و اعمال علل ما فوق خود را دارد ؛ درحاليكه خدا مىداند در آن عوالم ربوبى بواسطه ظهور علل و اسباب و مقدّرات چه تصادمات و چه فعل و انفعالات و چه تغيير و تحوّلاتى رخ مىدهد تا يك قضاء كلّى به قضاء محتوم و مُبرم تنجّز پيدا كند .
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 233
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٢٣٣