كشيده شد ؛ [ 1 ] انتهى كلام مرحوم والد قدّس سرّه .
از اينجا معلوم مىشود كه اينهمه تأكيد بر رفتن به قبرستان و زيارت اهل قبور به چه منظورى است و براى چيست ! قبرستان بايد ساده و بى گل و گياه و درخت و بناء باشد تا موجب توجّه و عبرت گردد . اگر در قبرستان درختكارى و گلكارى كنند ذهن از توجّه به مرگ به اين ظواهر منعطف خواهد شد و اين خلاف نظر شارع است و مردود مىباشد .
مردم تصوّر مىكنند كه اگر قبرستان بىآلايش و بدون تزيين و آئين باشد مردگان را ترس و وحشت فرا مىگيرد و از غربت و تنهائى نگران خواهند شد ؛ و لذا مىخواهند آنانرا چونان زندگى دنيا به اين امور مشغول سازند تا وحشت تنهائى از آنان رخت بربندد و از وجود محيطى سبز و باصفا احساس غربت نكنند . غافل از اينكه شخصى كه به ديار ابدى رفته است تازه چشمش به حقائق عالم ملكوت و خصوصيّات آن باز شده است ، و آن عيش و نوش و فرح و انبساط در دنيا ديگر در آنجا وجود ندارد . عيش و نوش آن عالم در مسائل ديگرى است ؛ در قرائت فاتحه است نه در درختكارى و گلكارى قبور ، در انفاق و صدقات است نه در عمران و تزيين قبرستان . درست مانند مريضى كه به بيمارى خطرناكى دچار گشته و اطرافيان بجاى مراجعه به طبيب و عمل به نسخه و مداوا او را به پارك و باغ و مراكز تفريح و تفنّن ببرند . رفتن به اين مراكز در شرائط فعلى دردى از او
هامش
[ 1 ] - معاد شناسى ، ج 1 ، ص 268