منظور از خواندن غير خدا خصوص جمادات و اصنام نيست ، و عدم نفع و عدم ضرر انحصار به آنها ندارد ؛ تمام موجودات ما سوى الله مالك نفع و ضرر نيستند . در اين آيهء مباركه تمسّك و استمداد از جميع موجودات را جز خدا شرك مىداند ، و آنها را در اثر با خدا شريك قرار دادن ، و پيمودن اين راه را ظلم و ستم و انحراف مىداند . اگر انسان مثلًا مىتوانست نفعى برساند يا ضررى برساند يا جلوى نفع خدا و ضرّ او را بگيرد ( و اين معنى ملك طلق او بود ) پس چرا در مواقعى مانند مرض ، موت ، ضعف و نقاهت نمىتواند !
از اينجا به دست مىآيد كه اينها ملك او نيستند تا بتواند براى خود نگاهدارى كند ، بلكه عاريةً به او دادهاند و سپس مىگيرند . و در آن حال هم كه انسان و موجودات ديگرى مانند شمس و قمر و سحاب و رياح و باران و زمين و شجر و غيرها داراى اثرى محسوس و مشهود هستند ، آن اثر و آن نفع و آن ضرّ انحصاراً تعلّق به خدا دارد و از اين نواحى به ظهور مىرسد .
يا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَ إِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبابُ شَيْئاً لا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَ الْمَطْلُوبُ [ 1 ] « اى گروه مردمان ! براى شما مثلى زده شده است گوش فرا
هامش
1 - سوره الحجّ ( 22 ) آيه 73 : [ اى مردم ! مثلى زده شده است ؛ گوش خود را براى استماع آن فرا داريد : تحقيقاً آن كسانى را كه شما از غير خداوند پرستش مىكنيد ( و براى قضاء حوائجتان مىخوانيد ) هيچگاه نمىتوانند مگسى را بيافرينند ؛ و اگر چه همه با هم براى آفرينش آن گرد هم برآيند . و اگر مگس از ايشان چيزى را بربايد ، نمىتوانند آن را از آن مگس براى خود برگردانند ! در اين صورت هم طالب ( عبادت كنندگان غير خدا ) و هم مطلوب ( آن كسان مورد پرستش ) ضعيف و ناتوان خواهند بود . ( اين مشركان ) مقام خدا را آن گونه كه شايسته اوست نشناختند ، ( و گرنه جماد ناتوانى را خدا نمىخواندند ) خدا ذاتى است بىنهايت توانا و بىهمتاى شكست ناپذير . ]