باشد . تو كه همواره بر تنم مهربان بودى ، پس اكنون جان پاكم را از يزدان بخواه و با اين خواستنت ، مرا فريادرس باش . زيرا تنها اين كار است كه دستم را خواهد گرفت و بس . به گِرد گيتى بنگر تا ببينى كه كسى نيست كه روانش از مرگ آزرده نباشد . پس روانم بندهء روانت باد و روزگارت همواره فرخنده بادا . چون سرانجام آن نامه را مُهر و بند كردند ، اسكندر بفرمود تا سواران فرستادهاى شتابان از بابل به روم آگهى ببردند كه ديگر آن فرّ شاهنشاهى تيره گشت . مردن اسكندر به بابل چون سپاهيان از آن درد شاه آگاه گشتند ، گيتى بر آن نامداران سياه شد . پس همگى به آن تخت بزرگى روى نهادند و همهجا پر از گفتگو گشت . اسكندر كه از آمدن سپاه آگه شد ، ديگر بدانست كه روزگارش بسر آمد . پس بفرمود تا تخت را از ايوان شاهى به دشت ببرند . سپاهيان با ديدن رخسار بىرنگ شاه اندوهگين گشتند و مىگفتند : براستى كه روزگار بدى است ، آن هنگام كه شهريار روميان از ميان ايشان برود . همانا كه آن سرنوشت شوم فراز آمد و از اين پس اين سرزمين روم ويران خواهد شد و دشمنانمان كام دل خود يافتند . ليك اكنون ديگر روزگار ما تلخ گردد و در آشكار و نهان خروشان شويم . در همان هنگام قيصر به آوايى نرم گفت : تا آنگاه كه زنده باشيد ، خِرد و شرم بداريد و چون بخواهيد كه جان و تنتان برخوردار گردد ، يك دم نيز از اندرز من سر نپيچيد . پس از من كار شما نيز همين خواهد بود و روزگار تنها با من بد نكرد . اسكندر ، اين بگفت و جانش از تن برآمد . و بدين سان آن شاه نامور سپاه شكن درگذشت « 1 » . ناگهان از سراسر سپاهيان چنان خروشى برخاست كه گوش آسمان نيز
متن كامل شاهنامه فردوسى (شرح ميترا مهرآبادى) — صفحة 741
مساهمون: حكيم أبو القاسم الفردوسي
ص٧٤١
هامش
( 1 ) - در باب مكان در گذشت اسكندر روايات مختلفى وجود دارد . برخى همچون حكيم فردوسى مكان درگذشت اسكندر را بابل دانستهاند . ر . ك . پيرنيا ، ايران باستان ، ج 7 ، ص 1935 - 1926 گرديزى ، زين الاخبار ، ص 59 ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 58 مسكويه ، تجارب الامم ، ج 1 ، ص 95 . اصفهانى مىنويسد كه اسكندر پيش از رسيدن به بابل در ميان راه درگذشت . تاريخ پيامبران و شاهان ، ص 40 . طبرى از سرزمين سواد نام مىبرد . تاريخ طبرى ، ج ، 2 ، ص 489 . ليك گروه ديگر بر آن هستند كه اسكندر در شهرزور درگذشت . ر . ك . بلعمى ، تاريخ بلعمى ، ج 2 ، ص 700 ثعالبى ، تاريخ غررالسير ، ص 258 - 257 ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 58 مجمل التواريخ و القصص ، ص 463 58 مستوفى ، تاريخ گزيده ، ص 97 ابن اثير ، الكامل ، ج 3 قبل از اسلام ، ص 171 مسعودى ، مروج الذهب ، ج 1 ، ص 238 . برخى نيز مكان درگذشت اسكندر را بيت المقدس آوردهاند . ر . ك . دينورى ، الأخبار الطوال ، ص 64 تجارب الامم فى اخبار ملوك العرب و العجم ، ص 168 . اگر چه برخى درگذشت اسكندر را ناشى از بيمارى و از جمله بيمارى گلو درد دانستهاند ( ابن اثير ، همان ، ص 171 مسعودى ، همان ، ص 283 ) ليك گويا شواهدى از مسموميت با زهر نيز وجود داشته است . ر . ك . پيرنيا ، همان ، همان صفحات .