گوشهاى گنبدى بساختند و سرش را به ابر برافراشتند . در هر جايى رامشگران بنشسته بودند و سران و پهلوانان بايستاده . پس آن شهر را سياوش گردنام « 1 » نام نهادند و همهء مردمان بدان دلشاد بودند . آمدن پيران به سياوش گرد
هامش
( 1 ) - در باب مكان سياوش گرد ، سياوخش گرد ، سياوخش آباد ، سياوش آباد ، سياوناباد در تواريخ و متون جغرافيا مطالب اندكى وجود دارد . برخى به اشتباه سياوشگرد را با گنگ دژ يكى دانستهاند . ر . ك . فرهنگ جامع شاهنامه ، ماده سياوش گرد . در برهان قاطع مكان آن تنها بطور كلى در توران دانسته شده است . ماده سياوخشآباد ، سياوخش گرد ، سياوش آباد ، سياوش گرد . مستوفى آن را در حدود سمرقند ذكر كرده است . نزهت القلوب . ص 246 . در تاريخ بخارا از قول ابو الحسن نيشابورى مؤلف خزاين العلوم سياوش گرد همان كهن دز ( قهندز ) بخارا دانسته شده است . نرشخى ، تاريخ بخارا ، ص 32 .
اما در باب مكان واقعى اين شهر امروزه مىتوان سخن گفت . بايد گفت سياوشگرد همان آثار ويرانهء باقيمانده در پنجكنت در حدود 65 كيلومترى جنوب غربى سمرقند ، در درهء زرافشان و بر سر راهى است كه زرافشان را به سمرقند مىپيوندد و تنها 35 كيلومتر با بخارا فاصله دارد . يكى از اين آثار برجاى مانده ، در اصل همين كاخ سياوش بوده است كه حكيم فردوسى آن را ذكر كرده و سياوش بر آن تصاوير مزبور را نقاشى كرده بود و امروزه به غلط آن را معبد مىنامند . در اين كاخ ، مشهورترين نقاشيهاى سغدى يافت شده است . از جمله تصاوير ذكر شده توسط حكيم فردوسى و نيز تصويرى از مراسم سوگوارى و تدفين سياوش - كه به روايتى در همانجا كشته و دفن شد - و پس از درگذشت او بر ديوارهاى تالار آن كاخ نگاريده بودند ، به چشم مىخورد . در اينجا منظرهء مرگ سياوش را در حالى نشان مىدهد كه سوگواران در زير تابوت او در حالات گوناگون اندوه گرد آمدهاند . شرقشناسانى چون اوربلى ، جاكوبوفسكى و كراچكوفسكى برخى از اين تصاوير را همان تصاوير ذكر شده در شاهنامهء فردوسى مىدانند . اگر چه برخى به غلط نام سياوش را به صورت « ايزد سياوش » ذكر كردهاند . ليك در هر حال جاى بسيار خوشوقتى است كه مىتوان نشانههاى داده شده توسط حكيم فردوسى را آشكارا در آن مكان يافت . ر . ك . تالبوت رايس ، هنرهاى باستانى آسياى مركزى تا دورهء اسلامى ، ص 100 - 95 .
شرح ساختن سياوشگرد را تحت نام « سياوناباد » ثعالبى ذكر كرده است . ر . ك . تاريخ غررالسير ، ص 137 - 136 .
اما از بناهاى ديگرى كه به سياوش منسوب است ، بايد گفت : الف - گفته شده وى شهر سمرقند را كه پيش از آن بنيانش نهاده شده بود ، به فرجام رساند . رساله شهرهاى ايران ، بند 2 در متون پهلوى ، ص 64 . ب - مسعودى بناى شهر قندهار را نيز به دو منسوب مىداند . مروج الذهب ، ج 1 ، ص 227 . ج - يكى از قراى مشهور بلوك گداره ( گذره ) در حوالى پوشنگ هرات نيز سياووشان نام داشته است . ر . ك . اصطخرى ، مسالك و ممالك ، ص 210 حافظ ابرو ، جغرافياى حافظ ابرو ، ص 17 .