پس از آن جايى را در البرز كوه بساخت كه ديو نيز نمىتوانست چنان رنجى ببرد . بفرمود تا سنگ خارا را بكندند و دو خانه در آنجا بساختند كه هر يكى ده كمند درازاى آن بود . آنگاه درون آنها را با سنگ بيآراست و ميخهاى پولادين بر آن نهاد و ستونهايى از سنگ خارا در آن بساخت و اسپان جنگى و شتران كجاوه كِش و راهجوى را در آن ببستند . خانهاى ديگر از آبگينه بساخت و در هر جاى آن زبرجد بنشاند و آن را جايگاه خوراك خوردن خويش كرد . خانهاى ديگر بساخت كه گنبد آن از مهره يمانى بود و آن را نشستنگاه موبدان نامور بساخت كه سرچشمهء دانشاند . دو خانهء ديگر از سيم خام از براى نهادن جنگ افزار در آنها بساخت . آنگاه كاخى زرّين از براى نشستنگاه خويش بساخت كه درازايش سد و بيست « 1 » بود و با پيروزه بر آن نگارگرى كرده و در ايوانش ياكند به كار برده بودند . جايگاهى دلخواه كه گرماى تابستان هيچ در آن راه نمىيافت و پيوسته همه جايش پر از بوى شاهبوى بود و مِى از آن مىباريد . « 2 » بارى ، دل همگان از درد و اندوه و رنج دور بود و سرِ روزگار ، از
متن كامل شاهنامه فردوسى (شرح ميترا مهرآبادى) — صفحة 372
مساهمون: حكيم أبو القاسم الفردوسي
ص٣٧٢
هامش
( 1 ) - مشخص نسيت 120 ارش يا مقياس ديگرى بوده است . حكيم فردوسى واحد اندازهگيرى خاصى براى آن ذكر نكرده است .
( 2 ) - ذكر اين بناى كى كاووس بر كوه البرز در سنت پارسيان موجود است . آمده است كه كى كاووس بر بالاى كوه البرز هفت كاخ بر پا كرد : يكى زرين ، دو سيمين ، دو پولادين و دو آبگين ( بلورين ) . دينكرد ، كتاب نهم ، فصل 22 ( سوتكرنسك ) در پور داوود ، يشتها ، ج 2 ، ص 230 . نيز بندهش ، ص 137 طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 424 - 423 .
اما بناهاى ديگرى نيز به كى كاووس منسوب است : الف - گويندگى كاووس در بابل بناى بسيار بلندى ( شايد به عنوان رصدخانه ) بساخت كه اكنون به تل عقرقوف معروف است و نام ديگر آن صرح ( واژهاى معرّب از نبطى به معناى كوشك ) مىباشد . مجمل التواريخ و القصص ، ص 48 - 47 مستوفى نزهت القلوب ، ص 105 و 39 اصفهانى ، تاريخ پيامبران و شاهان ، ص 36 - 35 ، ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 41 - 40 خواند مير ، مآثر الملوك ، ص 28 . ليك به نظر مىرسد كه در اينجا كى كاووس را با نمرود اشتباه كرده باشند . كما اين كه چنان كه در پى نيز خواهد آمد ، در بسيارى موارد چنين كردهاند . ب - بناى شهر سمرقند به دو منسوب است . رساله شهرهاى ايران ، بند 2 در متون پهلوى ، ص 64 گرديزى ، زين الاخبار ، ص 44 . ج - در ميان 7 خانهاى كه در گذشته به نام ستارگان بنا شده بود ، خانهاى بود كه كى كاووس آن را در فرغانهء خراسان به نام مدبر اعظم اجسام سماوى يعنى خورشيد به وضعى شگفت انگيز بنا كرده بود و المعتصم بالله آن را ويران كرد . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 1 ، ص 591 . د - گويند كى كاووس شهرى را در مشرق به نام كىكرد ( كِى كرد ؟ ) بنا كرد . گرديزى ، زين الاخبار ، ص 44 . ح يكى از هفت آشيان ( كاخ ) سغدِ هفت آشيان را كى كاووس بساخت . رساله شهرهاى ايران ، بند 6 در متون پهلوى ، ص 64 . و - برخى بناى شهر كشمير را در هند به كى كاووس منسوب مىدانند . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 1 ، ص 227 . ز - يكى از قراى كهكيلويه به نام كى كاووس است . اعتماد السلطنه ، مرآة البلدان ، ج 4 ، ص 2372 .