رزم كردن كاووس با شاه هاماوران كار كى كاووس به شهر بربرستان و ديگر داستانها رزم كردن كاووس با شاه هاماوران از گفتار موبد و آن پير دهگان نژاد ، اين گونه به ياد داريم كه : پس از آن ، كاووس شاه با خود اين چنين انديشيد كه در پادشاهى ، از جاى بجنبد . پس ، از ايران به توران و چين و آنگاه به مكران « 1 » برفت . در هر جا بانگ ناى و نفير و كوس برخاست و هر مهترى ، دادن باژ و ساو به كاووس را پذيرفت و هيچ كس از ايشان نخواست تا چون گاوى با شير ، زورآزمايى كند . كاووس همچنان گرازان به سرزمين بربر « 2 » برفت . ليك
هامش
( 1 ) - مُكران ، مكوران ، ماكُران يا مُكرّان در ناحيه جنوب شرقى ايران به منطقه بلوچستان اطلاق مىشود . ر . ك . مشكور ، جغرافياى تاريخى ايران باستان ، ص 633 - 632 راهنماى نقشه جغرافيايى شاهنامه فردوسى ، ماده مكران ماركوارت ، ايرانشهر ، ص 72 فرهنگ جامع شاهنامه ، ماده مكران . اگر چه برخى از روى خط سير كى كاووس كه به سوى توران و چين در حركت بوده ، اين مكران را با مكران امروزى يكى ندانسته بلكه آن را جايى در حدود كُره پنداشتهاند . ليك به نظر نگارندهء اين سطور بايد در اين رابطه يك نگرش جغرافيايىِ بالاجبار وسيعى داشت و نبايد انتظار داشت كه تمام حركت كى كاووس در يك جهت مستقيم جغرافيايى بوده باشد . بلكه چنان كه در روايت صريح حكيم فردوسى آشكار است او ابتدا به توران و چين در سمت شمال شرق رفت ، آنگاه به ناحيه مكران در جنوب شرق آمد و بعد هم چنان كه در پى خواهد آمد به سمت غرب يعنى نواحى بربرستان و يمن و مصر و شام تاخت .
بواقع كى كاووس با اين لشگركشى خود در جهات مختلف جغرافيايى خواست تا كشورهاى عمده و مهم آن روز را مطيع خود سازد . باز در همينجا بايد توجه كرد كه كى كاووس در همين سفر خود ، به توران نيز كه پيشتر با آن پيمان صلح بسته بود رفت . از آنجا كه حكيم فردوسى هيچ ذكرى از يك جنگ و درگيرى در آنجا نكرده ، مىتوان چنين پنداشت كه تورانيان بدنبال شكست افراسياب در آخرين جنگ با ايران ، ديگر در آن زمان خود را مطيع ايران نشان مىدادند . اگر چه اين اطاعت - چنان كه به زودى خواهد آمد - چندان نپاييد .
( 2 ) - اين بربرستان يا سرزمين بربر جايى در حدود غرب درياى سرخ و نزديك بيابانهاى سودان واقع بوده است . قوم بربر كه امروزه نيز در آفريقاى شمالى باقى هستند ، در آن زمان به اقوام غير عرب ساكن آن نواحى گفته مىشد . ليكن يونانيان و روميان اين واژه را به همهء ملل غير از ملت خويش مىگفتند . از ديگر نواحى سكونت بربرها طرابلس ، برقه ، تونس ، الجزاير و مراكش است . برهان قاطع ، ماده بربر حواشى معين راهنماى نقشه جغرافيايى شاهنامه فردوسى ، ماده بربر .