از پشت زال برآمد و اكنون شاخ و يال بر مىكشد . و بدان كه توران زمين ازو خوار گردد و كينهورى از آنجا به كين تو بيآيد . اين بگفت و اشك از ديدگان فرو ريخت . نوذر نيز زار بگريست . پس آنگاه بدون آنكه منوچهر را هيچ بيمارى و دردى باشد ، چشمان را بر هم نهاد و آهى كشيد و در گذشت : « 1 » شد آن نامور پر هنر شهريار * به گيتى سخن ماند ازو يادگار
هامش
( 1 ) - در مورد منوچهر ذكر چند نكته لازم است : الف - از كارهايى كه به منوچهر منسوب است ، گويند : نخستين كسى كه خندق كَند و در شهرها آلات جنگ گرد آورد و نخستين كسى كه باغ و بوستان ساخت و بر تيرهاى پرتاب ، پَر نصب كرد و بر هر دهى يك دهگان ( حاكم ده ) پديد آورد ، منوچهر بود . ر . ك . طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 1 ، ص 289 مجمل التواريخ و القصص ، ص 43 مسكويه ، تجارب الامم ، ج 1 ، ص 62 بلعمى ، تاريخ بلعمى ، ج 1 ، ص 345 - 344 اصفهانى ، تاريخ پيامبران و شاهان ، ص 34 نويرى ، نهاية الارب ، ج 10 ، ص 151 اسدى طوسى ، گرشاسپنامه ، ص 23 جوزجانى ، طبقات ناصرى ، ج 1 ، ص 139 ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 37 مستوفى ، تاريخ گزيده ، ص 85 خواندمير ، مآثر الملوك ، ص 26 . ب - گفته شده ملوك يمن از كارگزاران منوچهر بودهاند . ر . ك . طبرى ، همان ، ج 1 ، ص 294 - 293 مجمل التواريخ و القصص ، ص 153 اصفهانى ، همان ، ص 130 بلعمى ، همان ، ج 1 ، ص 358 - 356 مسكويه ، همان ، ج 1 ، ص 66 جوزجانى ، همان ، ج 1 ، ص 176 - 175 . اگر چه يمن در زمان فريدون و ازدواج پسران فريدون با دختران سرو - شاه يمن - جزئى از متصرفات ايران و باجگزار ايران بوده است و در زمان منوچهر هم مىتوانسته چنين باشد اما در روايتى كه مورخين فوق ذكر كردهاند اشتباهات تاريخى وجود دارد و شاهان حدود 500 سال را مطيع منوچهر دانستهاند كه حدود 120 سال پادشاهى يا عمر كرد . ج - گنج خانه منوچهر در طبرستان به نام عايشه كركيل دز يا طاق مىباشد . براى آگاهيهاى بيشتر از آن ر . ك . اعتماد السلطنه ، تاريخ طبرستان ، ص 199 حواشى مهرآبادى . د - منوچهر داراى 2 لقب بوده است : 1 - فيروزه .
خوارزمى ، مفاتيح العلوم ، ص 99 ميرخواند ، روضة الصفا ، ج 1 ، ص 559 . 2 - درازدست . تجارب الامم في أخبار ملوك العرب و العجم ، ص 95 مجمل التواريخ و القصص ، ص 417 با ضبط غلط . ه - قبر منوچهر را بعضى گويند در فارس و بعضى در اصفهان است . مجمل التواريخ و القصص ، ص 462 . و - در سنت پارسيان آمده است كه منوچهر بر يك كريشك ( ميش اسب مانند كه شاخى بزرگ ، يك كوپه دارد و او را به بارگى گيرند ) سوار مىشد . بندهش ، ص 78 گزيدههاى زادسپرم ، ص 15 . ز - موبدان را از نسل منوچهر دانستهاند . بندهش ، ص 152 . ح - در باب موقعيت مردم در زمان منوچهر ، ثعالبى مىنويسد : « در كتاب آيين آمده است . . . در زمان منوچهر به ريشهها و پيشينهها نگريسته مىشد . » تاريخ غررالسير ، ص 46 . ط - در دساتير از او به عنوان پيامبر ياد شده است . ص 117 - 116 .