كوتاهى ، را در خود جمع آورده است بر مردم تلاوت مىشود ، زيبايى زبان قرآن آشكار مىگردد . در اين مجموعه هريك از حروف با صفات خاص خود به نحوى سنجيده در جاى خود قرار گرفته و در مجموع قالب لفظى حيرتانگيز و ظاهرى جذاب را كه فصاحت استوار زبان دورهء بداوت را بدون خشونت آن و درخشش زبان دوره تمدن و شهرنشينى را بدون كممايگى و سستى آن در خود جمع آورده ، و به آسانى ملتقاى ذوقها و سليقههاى مختلف و متفاوت قبايل عرب شده است . زيبايى لغوى قرآن در ذروهء اعجاز قرار دارد به نحوى كه اگر چيزى از كلام بشرى بدان وارد گردد ، طعم آن در كام قاريان تغيير يافته و نظام آن در گوش شنوندگان مختل مىشود . عجب آنكه اين زيبايى لغوى و آن نظام آوايى و موسيقاى قرآن از يكسو دليل اعجاز قرآن به شمار مىآيند ؛ و از ديگر سو به عنوان حصارهايى بلند و رفيع براى حفظ قرآن ايفاى نقش مىكنند . زيرا زيبايى لغوى و نظام آهنگين قرآن چنان است كه بر گوش خوش مىنشيند و انظار را به خود جلب و انسان را به روى آوردن به قرآن تحريك مىكند ؛ و بدين ترتيب اين كتاب تا پايان جهان همواره بر زبان مردم جارى و بر گوشها طنينانداز خواهد بود و خود خويشتن را و امتيازاتش را به مردم خواهد شناساند و به حكم
« إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ »
« 1 » كسى بر تغيير و تبديل آن جرئت نخواهد يافت .
ارضاى نياز عوام و خواص
بدين معنا كه هرگاه قرآن بر تودهء مردم قرائت شود ، جلالت و بزرگى و حلاوت شيوايى آن را حس مىكند و به تناسب استعداد خويش بدان حد كه عقل و احساس ايشان را ارضا كند آن را مىفهمند . همچنين ، هنگامى كه خواص قرآن را مىخوانند و يا بر آنها خوانده مىشود ، جلالت و حلاوت آن را حس مىكنند و در سطحى فراتر از عامه معانى آن را درك مىكنند و خود را در برابر كلامى مىيابند كه نه در ظاهر درخشندهء آن و نه در محتواى غنى و سرشار آن با هيچ سخنى شباهت ندارد . در حالى كه كلام بشر چنين نيست ؛ زيرا اگر به دليل مجازگويى و غرابت و معانى اشارى ، خواص و نخبگان را اقناع كند ، تودهء مردم را ارضا نخواهد كرد . و اگر به دليل صراحت و بيان حقايق به نحوى
هامش
( 1 ) . الحجر : 9