افزونى دشوارى افزونى ثواب را موجب مىگردد خداوند مىفرمايد :
« أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ
« 1 »
»
« 2 »
4 . حكمت چهارم نيز در كلام امام فخر رازى چنين آمده است :
كسى كه در قرآن تدبر مىكند به دليل وجود محكم و متشابه در اين كتاب ناگزير از فراگيرى علوم فراوان نظير علم لغت ، نحو ، اصول فقه است كه در تدبر و كشف مداولات كتاب به كار مىآيد . بنابراين ، وجود متشابهات در قرآن سبب فراگيرى علوم بسيارى مىشود . « 3 »
5 . فخر رازى درباره حكمت پنجم نيز مىگويد :
اشتمال قرآن بر محكم و متشابه كسى را كه در قرآن مىانديشد ناگزير مىسازد تا از دلايل عقلى براى فهم اين كتاب كمك جويد ، و در نتيجه از بند تقليد رهايى يابد . اين حكمت خود بيانگر مقام عقل و ضرورت اعتماد بر آن است . اگر همه آيات قرآن محكم بود ، نيازى به براهين عقلى نبود و عقل متروك و بىارزش مىشد . « 4 »
ملاحظه
مىتوان برخى از اين حكمتها را براى نوع اول از متشابهات در نظر گرفت ، همچنانكه مىتوان بعضى از حكمتهاى نوع اول را نيز البته با اندكى تكلف براى اين نوع ذكر كرد .
ما بعضى از حكمتها را كه تنها ويژهء نوع خاصى از متشابهات هستند از نظر گذرانديم ، اما به طور كلى مجموع حكمتها در همهء انواع متشابه محقق هستند و در صحت مطالب ارائهشده همين كفايت مىكند . خوانندهء محترم نيز بر همين نحوه از بيان حكمتها اكتفا كند و آن را مورد توجه قرار دهد . و توفيق از خداوند متعال است .
آيات متشابه در صفات خداوند
دانستيم كه متشابهات انواع مختلفى دارند . اكنون مىافزاييم كه از ميان اين انواع دو نوع بيش از سايرين مورد بحث قرار گرفتهاند ؛ اول فواتح سورهها ، مانند « الم » ، « ق » ، « طس »
هامش
( 1 ) . « آيا پنداشتهايد كه به بهشت در مىآييد و حال آنكه هنوز خدا كسانى از شما را كه جهاد كردند و شكيبايان را معلوم نكرده است ؟ » ( آل عمران : 142 )
( 2 ) . تفسير الكبير ، فخر رازى ، ج 7 ، 149 .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . همان .