پذيرفت كه آيهء دوم پس از آيهء اول نازل شده باشد . مسلما خداوند در اواخر دوران حيات پيامبر ( ص ) آنچه را طى آيهء
« لا يَحِلُّ لَكَ النِّساءُ مِنْ بَعْدُ »
« 1 » بر وى حرام ساخته بود حلال كرده است . اين نكته از على ، كرم اللّه وجهه ، و ابن عباس و ام سلمه و ضحاك ، صديقه دختر ابو بكر صديق روايت شده است . از عايشه نقل شده است كه گفت : « رسول خدا ( ص ) از جهان نرفت تا آنكه خداوند متعال ازدواج با زنان ، مگر محارم ، را بر وى حلال ساخت . » ابو داود در كتاب ناسخ « 2 » و نسايى و ابن منذر و ديگران اين خبر را نقل كردهاند . ترمذى و حاكم نيز آن را صحيح دانستهاند . « 3 » راز اينكه خداوند در وهلهء اول غير از همسران رسول خدا ( ص ) زنان ديگر را بر او حرام كرد و سپس آن را حلال ساخت اين بود كه با تحريم اول قلب همسرانش شاد گردد ؛ و پس از نزول آيات تخيير « 4 » ، به شرطى كه خدا و رسول و جهان آخرت را انتخاب كنند ، به ايشان پاداش داده شود . همچنين ، حلال ساختن اين حرمت ، با توجه به اين كه پيامبر به شهادت تاريخ پس از آن با زنى ازدواج نكرد ، در واقع بيانگر فضل و لطف او به همسرانش است ، چون على رغم مباح بودن ازدواج براى وى ، خود را مقيد ساخت و با زن ديگرى ازدواج نكرد . البته روايات ديگرى مغاير با آنچه ذكر كرديم در اين موضوع وارد شده است ، اما صحت آنها براى ما ثابت نيست ، لذا نظرى را كه بيان كرديم ترجيح مىدهيم . تأخر منسوخ بر ناسخ در ترتيب آيات در مصحف به صحت اين نظر كه آيهء مورد بحث نسخ شده لطمه
هامش
بر تو ارزانى داشته مالك شدهاى و دختران عمويت و دختران عمههايت و دختران دايىات و دختران خالههايت را كه با تو مهاجرت كرده باشند و نيز زن مؤمنى را چنانچه خويش را به پيامبر ببخشد ، اگر پيامبر خواهد كه او را به زنى گيرد ، براى تو حلال كرديم ، [ و اين ] تنها ويژه تو است نه ديگر مؤمنان . » ( احزاب : 50 )
( 1 ) . احزاب : 52
( 2 ) . سليمان بن شعث ، ابو داود سجستانى صاحب سنن وى كتابى در ناسخ و منسوخ داشته و ظاهرا اين كتاب تا اوايل قرن دهم نيز موجود بوده است .
( 3 ) . سنن النسائي ، كتاب النكاح ، باب 2 : ح 3001 - 3004 ( با اندكى اختلاف در لفظ ) سنن الترمذى ، كتاب تفسير القرآن ، باب 34 : ح 3216 ؛ المستدرك حاكم ، ج 2 ، كتاب التفسير ، تفسير سورة الزمر ( با اندكى اتلاف در لفظ ) .
( 4 ) . مقصود آيات 27 و 28 سورهء احزاب است كه طى آن خداوند زنان پيامبر را ميان انتخاب آن حضرت و نعمات دنيا مخير ساخت .