ايشان داورى كرده يا از آنان روى بگرداند . و بنا بر آيهء دوم ، اگر داورى ميان ايشان را برگزيد ، واجب است كه بر اساس آنچه خداوند نازل ساخته قضاوت كند . ما همين نظر را ترجيح مىدهيم ، زيرا تنها زمانى بايد به نسخ تمسك كرد كه جمع ميان دو حكم ممكن نباشد .
14 -
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهادَةُ بَيْنِكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ . . . »
. « 1 » عبارت
« أَوْ آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ »
در اين آيه به وسيلهء آيهء
« . . . وَ أَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ . . . »
« 2 » نسخ شده است . همچنين ، گفته شده در اين مورد نسخى روى نداده است ، زيرا آيهء اول مخصوص زمانى است كه يكى از دو مسافر در شرف مرگ قرار گيرد ، و بخواهد وصيت كند . در اين شرايط بنا بر توسع و تسهيل ، براى مسافران وصيت توسط دو شاهد عادل مسلمان و يا غير مسلمان تثبيت و تأييد مىشود ؛ زيرا شرايط سفر شرايطى خاص و دقيق است ؛ و بعضا دو شاهد عادل مسلمان در دسترس نيست . لذا اگر شارع شهادت غير مسلمان را مباح نسازد ، كار مشكل شده و چه بسا وصيت ضايع شود . اما آيهء دوم ضابطهاى است عام براى شرايط عادى به جز سفر .
15 -
« . . . إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ »
. « 3 » اين آيه منسوخ است به اين آيه :
« الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ »
« 4 » وجه نسخ اين است كه آيهء اول وجوب پايدارى هر فرد را در برابر ده نفر بيان مىدارد ؛ و آيهء دوم پايدارى هر فرد را در برابر دو تن از دشمنان واجب كرده است ؛ و اين دو حكم با يكديگر متعارضاند ، لذا دومى ناسخ اولى است .
و نيز گفته شده تعارض و نسخى ميان دو آيه نيست ، زيرا آيهء دوم حكم آيهء اول را
هامش
( 1 ) . « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، چون مرگ يكىتان فرارسد ، گواهى ميان شما هنگام وصيت دو تن عادل از شماست . يا اگر در سفر بوديد و شما را پيشامد مرگ فرارسد ، دو تن ديگر از غير خود [ اهل دينى ديگر ] . . . » ( مائده : 106 )
( 2 ) . « . . . و دو تن عادل از خودتان را گواه گيريد . » ( طلاق : 2 )
( 3 ) . « . . . اگر از شما بيست تن شكيبا باشند ، بر دويست تن چيره شويد . و اگر از شما صد تن باشند ، هزار تن از آنها كه كافر شدند چيره شوند ، زيرا آنها گروهى ناداناند . » ( انفال : 65 ) .
( 4 ) . « اكنون خدا بار شما را سبك كرد و دانست كه در شما سستى و ناتوانى هست پس اگر از شما چند تن شكيبا باشند بر دويست تن چيره شوند و اگر از شما هزار تن باشند بر دو هزار تن چيره شوند - به خواست خدا - و خدا با شكيبايان است . » ( انفال : 66 )