اين آيه منسوخ نيست ، زيرا بر ارث دادن به كسانى كه ميان شخص و ايشان پيمانى منعقد شده است دلالت دارد ؛ و ارث دادن به ايشان همچنان به قوت خود باقى است . البته در مرتبه بعد از بستگان و خويشاوندان . فقهاى عراق چنين نظرى دارند .
11 -
« وَ اللَّاتِي يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ مِنْ نِسائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا . وَ الَّذانِ يَأْتِيانِها مِنْكُمْ فَآذُوهُما فَإِنْ تابا وَ أَصْلَحا فَأَعْرِضُوا عَنْهُما . . . »
« 1 » اين دو آيه به وسيلهء آيهء
« الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ وَ لا تَأْخُذْكُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ لْيَشْهَدْ عَذابَهُما طائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ »
« 2 » نسخ شده است اين حكم در مورد مرد و زن غير متأهل است . اما در مورد زناى زن و مرد متأهل حكم اول نسخ و حكم سنگسار جانشين آن شده است كه آيهء منسوخ التلاوة « الشيخ و الشيخة
هامش
أَيْمانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيداً. » عالمان دربارهء مدلول اين آيه اختلاف كردهاند . برخى بر اساس نظر منسوب به ابن عباس و مجاهد و سعيد بن جبير ، جملهء« وَ الَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمانُكُمْ »را مستأنفه و ناظر به حكمى مستقل دانسته ، و واژهء « نصيب » را نيز به معناى پيروزى و كمك و مشورت گرفتهاند .
بنابراين رأى ، آيهء مورد بحث غير منسوخ است . ( الناسخ و المنسوخ ، ابو جعفر نحاس : 107 ) . برخى ديگر از عالمان حرف « و » را در جمله« وَ الَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمانُكُمْ »عطف دانسته ، در معناى عبارت« عَقَدَتْ أَيْمانُكُمْ »اختلاف كردهاند . دستهاى « عقد » را به معناى عقودى نظير عقد مؤاخاة كه در جاهليت موجب ارث بوده معنا كردهاند و معتقدند اسلام در ابتدا با اين آيه بر اين ارث صحه گذارد ، اما پس از مدتى با نزول آيهء ارث آن را نسخ كرد . ( تفسير ابن كثير ، ج 1 : 490 ) . در مقابل گروه ديگر واژهء « عقد » را در عبارت « عقدت أيمانكم » به عقودى نظير عقد ازدواج و عتق و ولاء و ضمان كه در شرايطى موجب ارث مىشود معنا كردهاند .
طبق اين نظر ، آيهء مورد بحث غير منسوخ است . ابو حنيفه از عالمان اهل سنت و كليه عالمان شيعه بر اين نظر رفتهاند .
( 1 ) . « و از زنانتان آنان كه كارى زشت كنند چهار تن از خودتان بر آنها گواه خواهيد . پس اگر گواهى دادند ، آنها را در خانهها بازداريدشان تا مرگشان فرارسد ، يا خداوند راهى براى آنها پديد آورد . و آن دو تن از شما كه زشتكارى كنند بيازاريدشان . پس اگر توبه كردند و به شايستگى آمدند ، از آنها دست بداريد . » ( نساء : 15 و 16 )
( 2 ) . « زن و مرد زناكار را هريك صد تازيانه بزنيد . و اگر به خدا و روز واپسين ايمان داريد ، مبادا شما را در دين خدا ، دربارهء آن دو مهربانى و دلسوزى بگيرد و بايد كه گروهى از مؤمنان شكنجهء آن دو را حاضر و گواه باشند . » ( نور : 2 )