تعارضى ميان اين آيه و آيهء
« فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ »
وجود ندارد ؛ و چون تعارضى در ميان نيست ، نسخى هم روى نداده است . « 1 »
9 -
« وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً
« 2 » » « 3 » گفته شده است كه اين آيه به وسيلهء آيات ارث نسخ شده است . اما ظاهرا اين آيه محكم است ، زيرا فرمان مىدهد كه به نزديكان ، يتيمان و افراد مسكين كه به هنگام تقسيم ميراث حضور دارند چيزى بخشيده شود . و اين حكم در مورد افراد مذكور غير وارث به نحو استحباب باقى است ؛ لذا نه تعارضى وجود دارد و نه نسخى . آرى ، اگر حكم بخشيدن به اين افراد به نحو وجوب بود و سپس با آيات ارث اين وجوب نسخ مىشد و به وسيلهء دليل شرعى ديگرى استحباب چنين بخششى مقرر مىگرديد ، چارهاى جز پذيرش نسخ نمود . اما بنا بر خبر منقول از ابن عباس ، آيهء مذكور محكم است ، ولى مردم در عمل به آن سستى مىكنند . « 4 » اين خبر ما را بر آن مىدارد كه از ابتدا فرمان مذكور در آيه را مفيد استحباب بدانيم نه وجوب ، تا با محكم بودن آن سازگار باشد . « 5 » ( دقت شود )
10 -
« . . . وَ الَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ . . . »
« 6 » اين آيه به وسيلهء آيهء
« . . . وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ . . . »
« 7 » نسخ شده است . « 8 » همچنين ، گفته شده كه
هامش
( 1 ) . در تفسير عياشى نيز از امام صادق روايت شده كه آيهء« فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ »ناسخ آيهء« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ »است . اما با توجه به اينكه احاديث مذكور آحاد هستند و نيز با توجه به عدم تعارض حقيقى ميان آيات مذكور ، نمىتوان نسخ را در اين مورد پذيرفت ؛ و لذا به فرض صحت حديث منقول از امام صادق ( ع ) ، بايد نسخ را در كلام معصوم به معنايى غير از معناى اصطلاحى آن حمل كرد .
( 2 ) . « و چون به هنگام بخش كردن [ ميراث ] ، خويشان و يتيمان و درماندگان حاضر آيند ، از آن روزيشان دهيد و به آنان سخنى نيكو و پسنديده گوييد . » ( نساء : 8 )
( 3 ) . اين قول از سعيد بن مسيب نقل شده است ( - مجمع البيان ، طبرسى ، ج 3 : 11 )
( 4 ) . الدر المنثور ، سيوطى ، ج 2 : 113 .
( 5 ) . در تفسير عياشى ذيل اين آيه دو روايت از امام صادق ( ع ) نقل شده است كه اولى بر استحباب بخشش قسمتى از ما ترك به افراد غير وارث ، و دومى بر نسخ تأكيد دارد . ( تفسير العياشى ، ج 1 : 222 - 223 )
( 6 ) . « . . . و كسانى كه با آنان پيمان بستهايد . پس بهرهشان را [ از ارث ] بدهيد . . . » ( نساء : 33 )
( 7 ) . « و خويشاوندان در كتاب خدا [ دربارهء ميراث ] به يكديگر سزاوارترند . » ( انفال : 75 )
( 8 ) . متن كامل آيهء 33 سوره نساء چنين است :« وَ لِكُلٍّ جَعَلْنا مَوالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ وَ الَّذِينَ عَقَدَتْ