بود ، زيرا علاقهء عرب و رسول خدا به نماز خواندن به سوى كعبه كه رمز افتخار ايشان و پدران و اجدادشان بود كاملا روشن بود . پيامبر ( ص ) به آسمان مىنگريست و چنين وحيى را انتظار مىكشيد :
« قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ . .
. » « 1 »
ه ) نسخ قياس و نسخ به وسيله قياس نسخ قياس و نسخ به وسيلهء قياس سه صورت دارد :
1 . نسخ حكم مستند به قياس توسط قياس . براى اين صورت چنين مثال زدهاند كه شارع به دليل سخاوت زيد اكرام او را واجب كند ؛ و ما عمرو را به خاطر وجود سخاوت در او با زيد مقايسه و حكم به بزرگداشت وى كنيم ؛ سپس شارع خوار شمردن بكر را به دليل دائم الخمر بودن واجب سازد ؛ و ما عمرو را به خاطر دائم الخمر بودن با بكر قياس و حكم به خوار شمردن وى كنيم ؛ و در نتيجه وجوب بزرگداشت عمرو به سبب وجوب خوار شمردن وى ( البته اگر قياس دوم بر اول ترجيح داشت ) نسخ شود .
2 . نسخ حكم مستند به نص توسط قياس . مانند اينكه شارع بر اباحهء آبجو تصريح كند ؛ و سپس خمر را به دليل مسكر بودن حرام كند ؛ و ما آبجو را به دليل مسكر بودن آن به خمر قياس كنيم ؛ و بدين وسيله حكم اباحه آبجو كه نص بر آن تصريح كرده است . به وسيلهء حكم تحريم حاصل از قياس نسخ شود .
3 . نسخ قياس به وسيلهء نص . مانند اينكه شارع خمر را به دليل مسكر بودن حرام كند ؛ و ما آبجو را به دليل مسكر بودن بر آن قياس كرده حرام بدانيم ؛ سپس شارع بر اباحهء آبجو تصريح كند . در اين صورت ، حرمت آبجو كه حاصل از قياس است به وسيلهء اباحهء آن كه در نص آمده نسخ مىشود .
عالمان ما در صور سهگانهء نسخ ، كه شرح آن گذشت ، اختلاف كردهاند . برخى از ايشان نسخ قياس و نسخ به وسيلهء قياس را به طور مطلق جايز نمىدانند . برخى ديگر آن را مطلقا جايز مىدانند . و بعضى نيز قائل به تفصيل شده برخى از صور آن را مجاز و برخى را ممنوع شمردهاند . جمهور عالمان نسخ قياس و نسخ به وسيلهء قياسزا اگر قياس قطعى
هامش
( 1 ) . « ما گردش روى تو را در آسمان مىبينيم . و هرآينه تو را به قبلهاى كه آن را مىپسندى بگردانيم ، پس روى خود را سوى مسجد الحرام بگردان و هرجا كه باشيد رويتان را سوى آن بگردانيد . . . » ( بقره : 144 )