دلايل وقوع جواز اين نوع نسخ
طرفداران وقوع اين نوع نسخ به حوادث فراوانى استناد مىكنند كه هريك از آنها هم دليل جواز آن محسوب مىشوند و هم دليل وقوع آن . زيرا دانستيم كه وقوع امرى بر جواز و بيش از جواز آن دلالت دارد . از جمله اين وقايع عبارتاند از : قبله قرار دادن بيت المقدس در نماز كه جز از طريق سنت معلوم نشد ، اما آيهء
« . . . فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ . .
. » « 1 » آن را نسخ كرد . خوردن و نوشيدن و مجامعت با همسران در شب ماه رمضان براى روزهداران حرام بود ؛ و سپس آيهء
« . . . فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَ ابْتَغُوا ما كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ . .
. » « 2 » آن را نسخ كرد . پيامبر ( ص ) در سال حديبيه قرار داد صلحى را با اهل مكه امضا كرد كه از جمله شروط آن اين بود كه اگر مسلمانى از مكه به مسلمانان پناهنده شد ، وى را به ايشان بازگرداند . « 3 » پيامبر در مورد ابو جندل و گروهى از مكيان كه در حال اسلام به مدينه پناهنده شده بودند به وعدهء خود وفا كرد . سپس زنى از مكه پناهنده شد و پيامبر در صدد برآمد وى را بازگرداند كه خداوند اين آيه را نازل فرمود :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا جاءَكُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمانِهِنَّ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِناتٍ فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ لا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَ لا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ . .
. « 4 » » « 5 »
شبههء مخالفان نسخ سنت توسط قرآن
مخالفان در برابر استدلال به وقايع و رويدادهاى مذكور ، شبهه مىكنند كه مىتوان احتمال داد در موارد ذكرشده ابتدا نسخ به وسيلهء سنت رخ داده و سپس قرآن در تأييد
هامش
( 1 ) . « . . . پس روى خود را سوى مسجد الحرام بگردان . و هرجا كه باشيد رويتان را سوى آن برگردانيد . . . » ( بقره : 144 )
( 2 ) . بقره : 187
( 3 ) . صحيح البخارى ، كتاب الصلح ، باب 7 ، كتاب المناقب ، باب 25 ؛ صحيح مسلم ، كتاب الجهاد و السير ، باب صلح الحديبية ، ح 93 ( 1784 ) .
( 4 ) . « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، هرگاه زنان با ايمان هجرتكنان به نزد شما آيند ، پس آنان را بيازماييد - خداى به ايمانشان داناتر است - پس اگر آنان را با ايمان دانستيد ، به سوى كافران بازشان مگردانيد . نه اينان براى آنان حلالاند ، نه آنان براى اينان حلال باشند . . . » ( ممتحنه : 10 )
( 5 ) . لباب النقول فى أسباب النزول ، سيوطى ( در حاشيهء تفسير جلالين ) : 764 ، دار الحديث ، قاهره .