الثبوت ، و در نتيجه ضعيفتر از قرآن است ؛ لذا چگونه مىتواند آن را رفع كند ؟
ب ) وقوع نسخ قرآن به وسيلهء سنت آنچه تاكنون گفتيم در اثبات جواز نسخ قرآن به وسيلهء سنت بود اما قايلان به جواز اين نوع نسخ دربارهء وقوع آن با يكديگر اختلافنظر دارند : برخى آن را تأييد و برخى نفى مىكنند
« وَ لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها . .
. » « 1 » در اينجا آراء هريك از دو گروه را مطرح مىسازيم تا روشن شود كه حق با مخالفان وقوع چنين نسخى است . طرفداران وقوع اين نوع نسخ براى مدعاى خود 4 دليل ارائه مىكنند :
دليل اول : آيهء « جلد » است كه مىفرمايد :
« الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ »
« 2 » شامل زانى محصن و غير محصن مىشود . سپس در سنت حكمى آمده است كه عموم آيه را در مورد زانى محصن نسخ كرده و رجم را جانشين آن ساخته است .
مخالفان در اين استدلال چنين مناقشه كردهاند كه اولا ، آنچه موافقان در اين دليل ذكر مىكنند تخصيص است ، نه نسخ . ثانيا ، آيهء « الشيخ و الشيخة إذا زنيا فارجموهما البتة » « 3 » نيز يكى ديگر از موارد تخصيص ( حكم جلد زانى ) است ، هر چند كه در سنت حديث موافق با آن آمده باشد . و فراموش نشود كه پيش از اين دربارهء آيه مذكور گفتيم كه تلاوت آن نسخ شده و حكمش باقى است .
دليل دوم : آيهء
« كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْراً الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى »
« 4 » با حديث نبوى لا وصية لوارث « 5 » نسخ شده است .
مخالفان در اين دليل نيز مناقشه كردهاند كه اولا ، حديث مذكور خبر آحاد است ؛ و عدم جواز نسخ قرآن به وسيلهء خبر واحد ثابت شده است . ثانيا متن كامل اين حديث خود نشان مىدهد كه ناسخ آن آيات مواريث است نه اين حديث . متن حديث مذكور چنين است : « إن اللّه أعطى كل ذىحق حقه ، فلا وصية لوارث » . مؤيد اين نظر روايتى
هامش
( 1 ) . « هريك را جهتى است كه رو به سوى آن مىگرداند . . . » ( بقره : 148 )
( 2 ) . « زن و مرد زناكار را هريك صد تازيانه بزنيد . » ( نور : 2 )
( 3 ) . - ص 773
( 4 ) . « بر شما نوشته شد كه چون يكى از شما را مرگ فرا رسيد ، هرگاه مالى به جا گذارد ، براى پدر و مادر و خويشان به نيكويى وصيت كنند كه اين سزاوار پرهيزگاران است . » ( بقره : 180 )
( 5 ) . سنن ابى داود ، كتاب البيوع ، باب فى تضمين العارية ؛ سنن الترمذى ، كتاب الوصايا ، باب 5 ؛ سنن النسائي ، كتاب الوصايا ، باب 5 ؛ سنن ابن ماجة ، كتاب الوصايا ، باب 6 .