الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ وَ الصَّابِرِينَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَكُمْ »
« 1 » و يا آيهء
« الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا . .
. » « 2 » بنابراين ، نسخ حكمى به وسيلهء حكمى سختتر هر چند به مصلحت بندگان نباشد ، امتحانى براى ايشان خواهد بود و اين حكمت ارجمندى است كه فعل عبث را از خداوند مىزدايد .
سادسا ، گاه مصلحت بندگان در همان حكم ناسخ سختتر است ، نه در حكم آسانتر ، زيرا علىرغم سختى و مشقت ، دربردارنده دعوت و تشويق به انجام فرامين خداست كه به هنگام نسخ در حكم اول يافت نمىشود . امورى همچون ترغيب به پاداش در آخرت و ترساندن از عذاب يا نماياندن مزايا و فوايد ناشى از حكم جديد در دنيا و آخرت . در دو آيهء تحريم نهايى شرب خمر و مضمون آنكه دربردارنده امور مذكور است بنگريد ، سپس در آيات تشريع جهاد كه در آنها به انواع ترغيب و انذار و تحريك افراد به بذل جان و مال اشارت رفته است انديشه كنيد . اين امور و نظاير آن در احكام ناسخ با اندكى توجه و دقت نظر قابل درك است .
شبههء دوم
آنان كه وقوع نسخ حكم آسان به وسيلهء حكم سختتر را تنها از نظر شرع مردود مىشمارند مىگويند خداوند فرموده است :
« . . . وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ . .
. » « 3 » معناى اين آيه آن است كه سختىها و رنجهايى را كه مردمان پيش از ما بدان دچار بودند خداوند از ما برگرفته است . و نسخ حكم سادهتر به وسيلهء حكم سختتر با اين وعده خداوند مخالفت دارد . لذا وقوع آن در شرع ممنوع است .
پاسخ
پاسخ آن است كه نهايت چيزى كه اين آيه بيان مىدارد اينكه خداوند متعال از تكليف امور شاق در حد احكام و فرايض سخت موجود در امم پيشين كه همچون بند و زنجير
هامش
( 1 ) . « و هرآينه شما را بيازماييم تا مجاهدان و شكيبايان شما را معلوم كنيم و خبرهاى شما [ اعمالتان ] را بيازماييم . » ( محمد : 31 )
( 2 ) . « آنكه مرگ و زندگى را بيافريد تا شما را بيازمايد كه كدام يك از شما نيكوكارتر است . . . » ( ملك : 2 )
( 3 ) . « . . . و بار گرانشان و بند و زنجيرشان را از آنها فرونهد . . . » ( اعراف : 157 )