ذكر كرديم .
ثانيا ، ما همين برهان را عليه ايشان به كار مىگيريم و فريبشان را به خودشان بازمىگردانيم و تيغى را كه بركشيدهاند بر گردنشان مىگذاريم ، و مىگوييم مصلحت بندگان كه مورد نظر شارع حكيم رحيم است اقتضا مىكند كه مكلف ساختن بندگان به گونهاى باشد كه ايشان را به فرمانبردارى تشويق و دعوت كند . اين امر و اين تشويق و ترغيب بايد تدريجى باشد ، بدين ترتيب كه با تكليف آسانتر زمينهء تكليف آسان را فراهم آورد ؛ و به وسيلهء تكليف آسان زمينهء تكليف سنگين را آماده سازد ؛ و به وسيلهء تكليف سنگين آمادگى انجام تكليف سنگينتر را ايجاد كند ؛ زيرا مردم اگر در وهلهء اول ناگهان مثلا با تكليف دشوار روبهرو شدند ، از انجام آن عاجز مانده بر خلاف هدفى كه از هدايت ايشان مد نظر است نسبت بدان احساس نفرت و اكراه مىكنند . ازاينرو مشاهده مىكنيم كه مربيان حكيم و سياستمداران توانمند كشورها در تربيت و سياست خود از آسانترين امور آغاز مىكنند ، و سپس در اين راه سياستى گام به گام و تدريجى در پيش مىگيرند ، نه سياستى ناگهانى و جهشى .
ثالثا ، واقعياتى كه ايشان قدرت انكار آن را ندارند دليل ايشان را نقض مىكند . و آن مكلف شدن بندگان از سوى خدا در آغاز كار است كه طى آن خداوند بندگان را از اباحهء مطلق يا برائت اوليه به رنج تكاليف متنوع وادار ساخت . ايشان دربارهء اين واقعيت هر جوابى بدهند ما در برابر انكارشان نسبت به اين نوع نسخ همان جواب را خواهيم داد .
رابعا ، ايشان دچار تناقض هستند . زيرا مصلحتى را كه براى بندگان در نظر گرفته و مبناى شبههء خود قرار دادهاند وضع تكاليف سخت را به صورت ناگهانى و بدون فراهم آوردن زمينهء مناسب به وسيلهء تكاليف سادهتر نمىپذيرند ، حال آنكه بنا بر اعتقادشان مانعى وجود ندارد كه در آغاز كار و بدون ايجاد آمادگى به وسيلهء تكاليف آسان مردم به احكام سختتر مكلف شوند !
خامسا ، نمىپذيريم كه هدف خداوند از تشريع تكاليف صرفا مصالح مردم باشد ؛ بلكه گاه هدف از تشريع مصلحت است ، گاهى نيز هدف امتحان و آزمايش است ، تا سره از ناسره جدا گردد و بعد از اين جدايى ديگر كسى عذر و دليلى نداشته باشد . خداوند در آيات بسيارى اين هدف را صريحا اعلام داشته است از جملهء آيه :
« وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ