عقيدهء حنفيان
آرائى كه حنفيان در اين باره نقل كردهاند با يكديگر اختلاف دارد و در نقل نظر امام ابو حنيفه اضطراب خاصى وجود دارد . ما سعى خواهيم كرد با گزينش مطلبى از شماره سوم مجلهء الازهر ، صفحات 32 و 33 و 66 و 67 ، به قلم يكى از عالمان بزرگ حنفى كه در آن ، موضوع مورد بحث به صورت خلاصه بيان شده و ميان نقلهاى مختلف ايشان سازگارى و توافق ايجاد شده است ، راه تحقيق و فهم آراء حنبليان را بر خواننده كوتاه سازيم .
خلاصهء آنچه در اين مقاله آمده چنين است :
پيشوايان حنفى همگى بر عدم جواز قرائت قرآن در غير نماز به زبان بيگانه و منع شديد و قاطع مرتكب چنين عملى اجماع كردهاند . زيرا قرائت به زبان غير عربى از قبيل تصرفاتى در قرائت قرآن به شمار مىآيد كه آن را از وصف اعجاز خارج مىسازد و بلكه موجب ضعف و سستى آن مىشود قرائت به زبان غير عربى در نماز نيز ، به دليلى كه ذكر شد ، اجماعا حرام است . اما در اين مسئله كه آيا اگر نمازگزار حمد و سوره را به زبان غير عربى قرائت كرد نمازش صحيح است يا فاسد ، حنفيان در كتابهاى خود ذكر كردهاند كه امام ابو حنيفه ابتدا بر اين نظر بود كه فرد نمازگزار اگر علىرغم توانايى بر قرائت ، حمد و سوره را به زبان غير عربى بخواند ، كفايت مىكند « 1 » . سپس از اين نظر برگشت و معتقد شد اگر نمازگزار توانايى بر قرائت عربى داشته باشد ، واجب است متن عربى قرآن را قرائت كند ، و اگر به زبان ديگر بخواند نمازش فاسد است ؛ زيرا نماز وى ، علىرغم توانايى بر اداى الفاظ قرآن عارى از قرائت است و نماز را با كلامى از جنس گفتار مردم ادا كرده است ، چون آنچه قرائت شده قرآن نيست . اين تغيير رأى ابو حنيفه را از پيشوايان مذهب حنفى نقل كردهاند « 2 » . از جملهء ايشان عبارتند از : نوح بن
هامش
( 1 ) . براى نمونه - روايت امام سرخسى از ابو حنيفه در المبسوط ، « إذا قرأ فى صلاته بالفارسية ، جاز عند أبى حنيفه . . . ثم عند أبى حنيفه رحمه اللّه أنما يجوز بالفارسية إذا كان يتيقن بأنه معنى العربية » . ( المبسوط ، امام سرخسى ، ج 1 : 37 )
( 2 ) . مرغينانى از عالمان حنفى در اين باره مىگويد « يروى رجوعه فى أصل المسألة إلى قولهما ( محمد و ابى يوسف ) و عليه الاعتماد » . ( فتح القدير ، كمال الدين محمد بن عبد الواحد ابن همام ( به همراه متن الهداية برهان الدين ابى الحسن علىّ بن ابو بكر مرغينانى ج 1 : 201 مطبعة الاميرية ، مصر ) و نيز در شرح عناية بر