توجيهات و تعليقات
در سخن برخى از پيشوايان و عالمان بزرگ امت مطالبى آمده كه موجب اشتباه و لغزش بعضى از محققان بزرگ شده است . لذا مناسبتر آن ديديم كه براى اتمام و تكميل اين بحث و كشف حقيقت نمونههايى از اين سخنان را مطرح سازيم ؛ سپس بنا بر اعتقاد خود وجه صحيحى براى آنها عرضه بداريم و يا حاشيهاى بر آن بياوريم .
سخن امام شافعى
شافعى در كتاب الأم ، تحت عنوان « إمامة الأعجمى » چنين مىگويد :
هنگامى كه به او اقتدا كنند ، اگر هر دو فاتحه را اقامه كردند و از طرفين چيزى از قرآن را غير از فاتحه به عجمى يا لسان عجم و يا به لحن خواند هرگاه از اداى آن الفاظ به عجمه و لحن مقصود امام ، قرائت قرآن بوده باشد ، نماز امام و مأموم مقبول است . اما اگر كلامى غير از قرائات را قصد كرده باشد ، نمازش باطل است « 1 » .
در تبيين مراد شافعى از سخن فوق گفتهاند منظور آن است كه اگر امام و مأموم سورهء « فاتحه » را به خوبى قرائت كنند ، سپس يكى از اين دو چيزى از قرآن را غير از فاتحه به غلط يا به لهجه و زبان بيگانه قرائت كند ، نمازشان باطل نيست . لذا منظور شافعى از عجمى و لسان عجم ، همان گونه كه در مواردى اين چنين استعمال مىشود . به ترتيب لهجه و زبان عجمى است . نص كلام شافعى بر اين امر دلالت دارد كه در نماز به جز قرائت آن بخش از قرآن كه به نظر وى واجب است ( قرائت فاتحه ) ، قرائت ساير بخشها به زبان غير عربى موجب بطلان نماز نمىشود . و شافعى در اين مسئله با حنفيان هم رأى است .
در توجيه كلام شافعى و تأييد مطالب قبلى عقيدهء حنفيان را پيش از اين مطرح
هامش
واجب است آن را فرا بگيرد . و اگر وقت تنگ است و چيزى از قرآن غير از سورهء فاتحه مىداند ، آن را بخواند . و اگر نمىداند ، ذكر خدا و تكبير بگويد . فىالجمله ، در قرائت نماز معنى قرآن به هيچ زبانى نبايد خوانده شود . و هركس بخواند قرآن نخوانده و نمازش باطل است . ( الخلاف ، شيخ طوسى ، ج 1 : 343 ، دفتر نشر فرهنگ اسلامى ، تهران )
( 1 ) . الأم ، شافعى ، ج 1 ، « إمامة الأعجمى » : 166 دار المعرفة ، بيروت