مريم « 1 » از اصحاب ابو حنيفه ؛ علىّ بن جعد « 2 » ، از اصحاب ابو يوسف ؛ ابو بكر رازى « 3 » شيخ عالمان حنفى در قرن چهارم . مخفى نماند كه هرگاه مجتهد از نظر خود بازگشت ، ديگر آن نظر عقيدهء او محسوب نمىشود ؛ زيرا او تنها پس از آنكه دريافت اين نظر صحيح نيست از آن عدول كرده است . بنابراين ، كفايت قرائت حمد و سوره به زبان غير عربى براى شخصى كه بر قرائت عربى توانايى دارد به عنوان يك عقيده و نظر در مذهب حنفى وجود ندارد ، لذا تمسك و توجه بدان صحيح نيست ، به ويژه آنكه بنا بر اجماع پيشوايان حنفى ، از جمله ابو حنيفه ، صراحتا قرآن اسمى است براى لفظ مخصوص كه بر معنا دلالت مىكند نه صرفا اسمى براى معنا « 4 » .
اما كسى كه قادر به قرائت قرآن به لفظ عربى نباشد در عدم وجوب قرائت مانند شخصى بىسواد است . اما اگر فرضا مخالفت كرد و در نماز قرآن را به زبان ديگرى خواند ، در صورتى كه آنچه قرائت كرده به داستانى يا امرى يا نهيى اتمام يابد ، نمازش فاسد است . زيرا او كلامى بر زبان رانده كه ذكر خدا نيست . و اگر آنچه قرائت كرده ذكر يا تنزيه و تسبيح باشد ، نمازش فاسد نخواهد بود ، نه به اين دليل كه قرائت ترجمه قرآن جايز است ، چه پيش از اين گفتيم قرائت ترجمهء قرآن در هر حال شرعا ممنوع است ، بلكه به اين دليل كه اداى ذكر و تسبيح به هر زبانى موجب فساد نماز نمىشود « 5 » .
هامش
هداية آمده است : روى ابو بكر رازى ان ابا حنيفه رجع إلى قولها ( همان مأخذ ، در حاشيه كتاب ، شرح العناية على الهداية ، محمد بن محمود بابرتى )
( 1 ) . نوح بن ابى مريم بن جعونه مروزى ، ابو عصمة قرشى ( ت 173 ه . ق ) قاضى مرو ، محدث ، فقيه و مفسر . وى از اصحاب ابو حنيفه بود ( تهذيب التهذيب ، عسقلانى 10 : 486 ) در متن عربى نام وى به غلط نوح بن مريم ذكر شده است .
( 2 ) . علىّ بن جعد بن عبيد جوهرى ، ابو الحسن بغدادى ( ت 230 ه . ق ) محدث . وى از شعبه ، ثورى ، مالك ، بخارى ، ابو داود و احمد بن حنبل نقل حديث مىكرده است . ( تهذيب التهذيب ، عسقلانى ، 7 : 297 )
( 3 ) . احمد بن على ابو بكر رازى معروف به جصّاص ( 305 - 370 ه . ق ) فقيه حنفى . از جمله آثار اوست :
شرح بر كتاب المختصر كرخى ، شرح بر كتاب المختصر عمادى و احكام القرآن ( الأعلام زركلى ، 1 : 171 )
( 4 ) . يعنى از نظر حنفيان واژهء قرآن براى الفاظ قرآن و معناى آن هر دو وضع شده و نه فقط براى معناى قرآن .
( 5 ) . از نظر شيعه نيز قرائت ترجمهء سورهء فاتحه در نماز جايز نيست . و عالمان اماميه بر اين نظر اجماع دارند .
شيخ طوسى مىفرمايد : كسى كه فاتحه نمىداند جايز نيست غير از آن در نماز بخواند . اگر نمىداند ،