تو من ؟ قال بلى » اگر ابراهيم ترديدى داشت ، پاسخ مثبت نمىداد . و اگر خداوند ترديدى در ابراهيم مىديد و او شك خود را پنهان داشته و پاسخ مثبت مىداد ، خداوند قطعا آن را آشكار مىساخت . زيرا امور قلبى بر خداوند مخفى نيست .
كتاب تسترى كتابى كمحجم اما در موضوع خود پرمحتوا و حاوى حل بسيارى از شبهات و رفع اشكالات فراوان است . نسخهء چاپى تفسير تسترى كه در مصر به طبع رسيده بالغ بر 314 صفحه مىشود .
تفسير ابن عربى محمد بن علىّ بن محمد بن علىّ بن عبد اللّه محى الدين بن عربى ، حاتمى ، صوفى فقيه و محدث است . به سال 560 ه . ق در مرسى متولد شد ؛ در سال 638 ه . ق در دمشق ديده از جهان فروبست . از جمله تأليفات او عبارتند از : الجمع و التفصيل فى إبداء معانى التنزيل ، إيجاز البيان فى الترجمة عن القرآن است . كتاب اخير كه همان تفسير اوست در دو جلد از سوى چاپخانه اميريه مصر در سال 1287 به چاپ رسيد . ابن عربى در خطبه آغاز كتاب مىنويسد :
حديثى را به ياد آوردم كه بر من خوانده شد و مرا تسليم و دلبسته خويش ساخت . سخنى كه برتر از هر مقصود و آرزويى است . اين خبر فرمودهء پيامبر امى راستگو است كه بهترين درودهاى هر ناطق و صامتى بر او باد . « ما من القرآن آية إلا و لها ظهر و بطن و لكل حرف حد و لكل حد مطلع « 1 » » . از اين حديث چنين مىفهمم كه ظهر همان تفسير ، و بطن همان تأويل قرآن است . و حد عمق و نهايت معناى كلام است كه مفهوم بدان مىرسد . و مطلع جايگاهى است كه معناى كلام به سوى آن اوج مىگيرد و به شهود خداوند آگاه و خيبر مىرسد . از امام برحق محقق جعفر بن محمد صادق ( ع ) نقل شده است كه گفت : خداوند متعال در كلام خويش بر بندگان تجلى كرده است ، اما اكثرا درك و بينش ندارند .
باز روايت شده است كه در نماز به رو درافتاد و از هوش رفت . پس دربارهء اين حالت از او سؤال شد ، گفت : چندان آيهاى را تكرار كردم تا آن را از متكلم آن ( خداوند ) شنيدم » « 2 » .
ابن عربى مىافزايد :
بر آن شدم تا برخى از حقايق باطنى پنهان و انوار كائنات تابناك را كه گاه بر من
هامش
( 1 ) . فضائل القرآن ، ابو عبيد ، باب فضل علم القرآن و السعى فى طلبه ؛ المسند ، ابو يعلى الموصلى ، 9 : 81 - 80 و مجمع الزوايد ، الهيثمى ، 1 : 9 .
( 2 ) . تفسير القرآن الكريم ، محى الدين بن عربى ، ج 1 : 4 ، دار الاندلس ، بيروت .