تفسير نيشابورى : ويژگى و امتياز اين تفسير در سهولت و روانى عبارات ، و تحقيق نكاتى كه نياز به بررسى دارد همراه با رعايت اعتدال و خالى بودن از مطالب بيهوده و سست است . نيشابورى در تفسير خود به دو نكته ملتزم بوده است . اول بررسى قرائتهاى مختلف و معرفى مناسبترين آنها در ابتدا و قبل از ذكر نكات ديگر . دوم بيان تأويل اشارى هر آيه در آخرين مرحله و پس از ذكر امور ديگر . چاپ معروف اين تفسير همان است كه در حاشيه تفسير طبرى به طبع رسيده است . تفسير نيشابورى در واقع مختصر و صورت بسيار پيراسته شده تفسير فخر رازى است .
تفسير آلوسى : راجع به اين تفسير در بحث تفسير اشارى سخن خواهيم گفت .
تفسير نسفى : كتابى است ارجمند و مشهور و متداول ، آسانياب و در عين حال دقيق .
صاحب كشف الظنون دربارهء آن مىگويد :
آن كتابى ميانه و متعادل در بين كتابهاى تأويل است . همه وجوه قرائات و اعراب را در خود جمع دارد . متضمن نكات دقيق علم بديع و اشارات است . در آن گفتهها و آراء اهل سنت و جماعت پالايش شده و از ژاژخوائىهاى اهل بدعت و گمراهى بدور است ، نه آنچنان مفصل است كه ملالت خواننده را موجب گردد ، نه آنچنان كوتاه و مختصر كه در معناى آن خللى پديد آمده باشد « 1 » .
تفسير خطيب : كتابى است ارزشمند و در آن به سه چيز توجه خاص شده است : استوار ساختن استدلالها و توجيه آنها ؛ بحث از مناسبات ميان سورهها و آيات ؛ ذكر بسيارى از روايات و قصص .
تفسير خازن : تفسيرى است مشهور كه به مأثور توجهى ويژه دارد ، اما در آن از سند احاديث ذكر به ميان نيامده است . در اين تفسير رغبت و تأكيد زيادى در بيان مفصل روايات و داستانها به كار رفته است . از مزاياى تفسير خازن آن است كه در ادامه هر داستان مطالب باطل و غير صحيح را متذكر مىشود تا خواننده ناآشنا با اين امور به خطا و انحراف دچار نگردد و فريب نخورد .
هامش
صادق قمحاوى ، بازرس كل دانشكدههاى دانشگاه الازهر به چاپ رسيده است .
( 1 ) . كشف الظنون عن أسامى الكتب و الفنون ، حاجى خليفه ، ج 2 : 1640 .