در تفسير دانسته و به عنوان ماده و منبعى اصلى مورد استفاده قرار داده و از مطالب آن الهام گرفتهاند . حتى آن طور كه شنيدهام ، ماده اصلى درسهاى مشهور تفسير مرحوم شيخ محمد عبده اين تفسير بوده است .
تفسير بيضاوى : تفسير بيضاوى كتابى دقيق است كه در آن با اتكا به قواعد زبان عربى جمع ميان تفسير و تأويل شده و استدلالات بر اساس اصول اهل سنت استوار گشته است . بيضاوى در پايان هر سوره احاديثى را كه در فضيلت آن سوره وارد شده ذكر كرده است ، بدون آنكه به ميزان صحت و سقم آنها توجه و دقتى داشته باشد .
بهترين حاشيهاى كه بر تفسير بيضاوى نوشته شده و اكنون متداول و معروف است حاشيهء شهاب خفاجى « 1 » مىباشد . البته حواشى فراوان ديگرى بر تفسير بيضاوى نوشته شده است كه از آن جمله است : حاشيهء سعدى افندى ؛ حاشيهء روشنى ؛ حاشيهء شوشترى ؛ حاشيهء شيروانى ؛ حاشيهء سمرقندى بر تفسير سورهء فاتحه ؛ حاشيهء اسفراينى بر جزء سىام ؛ حاشيهء ابن امير خان بر سورهء الملك « 2 » .
تفسير فخر رازى : دربارهء اين تفسير در بخشهاى آينده تحت عنوان تفسيرهاى اهل كلام ، سخن خواهيم گرفت .
تفسير ابى السعود : تفسيرى است جذاب و ممتاز . زيبايى تعابير و جملات آن خواننده را شيفته و مجذوب مىسازد و سلامت فكر مفسرش انسان را به شگفت وامىدارد . پايبندى مفسر به ارائهء تصويرى روشن از بلاغت قرآن و تأكيدى كه از اين منظر مهم در شرح اعجاز آن به كار مىبندد همراه با سلامت ذوق و استنباط و توفيق در تطبيق الفاظ و عبارات با معانى و پاسدارى از عقايد اهل سنت و دورى جستن از گزافه و پرگويى هر خوانندهاى را به تحسين وامىدارد « 3 » .
هامش
( 1 ) . اين حاشيه اثر شيخ احمد بن محمد بن عمر شهاب الدين خفاجى مصرى ( ت 1099 ه . ق ) از عالمان حنفى مصر است .
( 2 ) . علاوه بر حواشى مذكور ، مىتوان از حاشية على تفسير القاضى البيضاوى اثر عبد الحكيم بن شمس الدين الهدى سيالكوتى ، و حاشية القونوى على تفسير القاضى البيضاوى اثر ابو الفداء اسماعيل بن محمد بن مصطفى قونوى و حاشية محيى الدين على تفسير البيضاوى از محيى الدين محمد بن مصلح الدين مصطفى قوجى معروف به شيخزاده ، و نيز حاشية ابن التمجيد على تفسير البيضاوى اثر مصلح الدين مصطفى بن ابراهيم بن تمجيد نام برد .
( 3 ) . اين تفسير با تحقيق دكتر حسن احمد مرعى ؛ استاد دانشكده الشريعة و القانون دانشگاه الازهر و محمد