فاسقى كه فسقش را آشكار مىسازد . بلكه از كسى بيم دارم كه قرآن را به روانى و نيكويى مىخواند و سپس آن را به معنايى غير صحيح تفسير مىكند .
همهء اين تصريحات بر تفسيرى حمل مىشود كه با ادلهء شرع و قواعد زبان عربى سازگار نباشد . ناگفته نماند سخن گفتن دربارهء قرآن بر اساس رأى و نظر بدين معناست كه ( گفته يا ادعا شود ) خداوند از كلام خود فلان معنا را اراده نكرده است . و چنين ادعايى امرى بس خطير و مسئوليت آن بس عظيم است . از خداوند متعال سلامت از انحراف مسئلت داريم .
روش مفسران به رأى
آنچه گذشت به طور خلاصه از اين قرار است كه بر كسى كه به بالاترين مراتب تفسير به رأى مىپردازد واجب است احتياط پيشه سازد و به همه علومى كه ذكر آن رفت تمسك جويد ، تا به مراد و مقصود آيات دست يابد يا بدان نزديك گردد . همچنين ، بر او واجب است تا با پيروى از موارد زير ، در تفسير قرآن شيوهء صحيح و مطمئنى را در پيش گيرد .
1 . معناى لفظ يا آيه را از خود قرآن بجويد . و اگر يافت نشد ، به سنت مراجعه كند ، زيرا سنت شارح قرآن است . اگر از سنت نيز به دست نيامد ، به گفتار اصحاب رجوع كند ؛ زيرا آنان علاوه بر آنكه در علم و عمل ممتاز بودند ، بهتر از ديگران با قرآن و شرايطى كه قرآن در آن نازل شد و نيز اسباب نزول آن آشنايى داشتند ؛ و خود به هنگام نزول وحى شاهد آن بودند ، بنابراين بهترين تفسير ، تفسير به نقل است .
2 . اگر معنى لفظ و آيه در قرآن و سنت و اخبار اصحاب به دست نيامد ، لازم است كه مفسر با رعايت موارد زير سعى و اهتمام كند :
الف ) با علوم مربوط به مفردات ، از جمله علم لغت و صرف و اشتقاق ، آغاز كند . و در اين مسير به معانيى كه در عصر نزول از الفاظ قرآن استعمال مىشده توجه داشته باشد .
ب ) با در نظر گرفتن قبل و بعد آيات ، از حيث اقتضاى اعراب و قانون بلاغت هر آيه را بررسى كند و به تعبيرى برسد كه با ذوق بيانى و گفتارى وى سازگار افتد .
ج ) مقدم داشتن معناى حقيقى بر معناى مجازى ، به طورى كه تا تمسك به معناى حقيقى ممكن باشد ، معناى مجازى مورد استفاده قرار نگيرد .
د ) توجه به سبب نزول . زيرا ، همان گونه كه در مبحث اسباب نزول گذشت ، سبب