اليسير » پاسخ گفت : « ذلك العرض » « 1 » . همچنين رسول خدا ( ص ) واژه « قوّه » را در آيهء
« وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ . . »
. « 2 » را به « رمى » ( تيراندازى ) تفسير كرد « 3 » .
نمونهاى از اين دست در كتابهاى حديثى صحيح بسيار يافت مىشود . در پذيرش هريك از اين دو نوع تفسير هيچگونه ترديدى وجود ندارد . تفسير نوع اول از آن رو پذيرفته است كه خداوند متعال به مقصود منظور آگاهتر از ديگران است و كتاب خدا راستترين سخنهاست و تفسير نوع دوم نيز به اين دليل مورد قبول است كه بهترين هدايتها هدايت محمد ( ص ) است و وظيفه وى بيان و شرح كتاب خدا بوده است . مضافا بر اينكه ما به عصمت و هدايت او يقين داريم . زيرا خداوند فرموده است :
« وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ »
« 4 » .
3 . شرح و تبيين قرآن به وسيلهء اقوالى كه از صحابه نقل شده است . حاكم نيشابورى در كتاب المستدرك مىگويد : « تفسير صحابيى كه شاهد وحى و نزول قرآن بوده در حكم حديث مرفوع است » « 5 » .
چنانكه ملاحظه مىشود حاكم تفسير صحابى را به طور مطلق بهمنزلهء حديث مرفوع مىداند . اما بعضى از عالمان حكم مذكور را به بيان شأن نزول و نظاير آن در مواردى كه جايى براى رأى و اجتهاد وجود ندارد مقيد ساخته و تفسير صحابى را در ساير موارد در حكم حديث موقوف دانستهاند « 6 » . مطابق نظر حاكم و همفكران او صحابه
هامش
( 1 ) . صحيح البخارى ، كتاب العلم ، باب من سمع شيئا فراجع حتى يعرفه » ( 35 ) ح 1 ، صحيح مسلم ، « كتاب الجنة و صنعا و نعيمها و أهلها » ، باب إثبات الحساب . ( 18 ) : ح 80 و 79 .
( 2 ) . « و براى ( كارزار با ) آنها آنچه مىتوانيد نيرو آماده سازيد . . . » ( انفال : 60 )
( 3 ) . « عقبة بن عامر يقول : سمعت رسول اللّه و هو على المنبر يقول« وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ ». ألا إن القوه الرّمى ، ألا إن القوة الرّمى ، ألا إن القوة الرّمى . صحيح مسلم ، كتاب الاماره ، باب فضل الرمى و الحث عليه . ( 52 ) : ح 167 ( 1917 ) ؛ سنن ابى داود ، كتاب الجهاد ، باب فى الرمى : ح 2 ؛ سنن الترمذى ، كتاب التفسير ، سورة الانفال .
( 4 ) . « و اين ذكر را به تو فروفرستاديم تا براى مردم آنچه را كه به سوى آنان فروفرستاده شده است روشن بيان كنى و تا شايد بينديشند » . ( نمل : 44 )
( 5 ) . المستدرك حاكم ، ج 2 ، كتاب التفسير ، تفسير سورة الفاتحة : 258 . جملهء حاكم در المستدرك چنين است :
« ليعلم طالب هذا العلم أن تفسير الصحابى الذى شهد الوحى و التنزيل عند الشيخين حديث مسند » .
( 6 ) . حاكم نيشابورى در المستدرك تفسير صحابى را در حكم حديث مرفوع دانسته است . ابن صلاح بر او خرده گرفته مىگويد : « تفسير صحابى آنجا كه مجالى براى رأى و اجتهاد نيست در حكم حديث مرفوع