تفسير واژهء « كلمات » است كه در آيه
« فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ . . »
. « 1 » آمده است و يا اين فرمودهء خداوند متعال :
« حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزِيرِ . . »
. « 2 » كه شرح و بيان عبارت
« ما يُتْلى عَلَيْكُمْ »
در آيه
« . . . أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ . . »
. « 3 » است . و يا آيهء
« . . . لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلاةَ وَ آتَيْتُمُ الزَّكاةَ وَ آمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَ عَزَّرْتُمُوهُمْ وَ أَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ . . »
. « 4 » كه بيان دو عهد مذكور در آيهء
« . . . وَ أَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ . . »
. « 5 » است . بدين معنا كه
« أَقَمْتُمُ الصَّلاةَ . . .
قَرْضاً حَسَناً »
عهد اول ، و
« لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ »
عهد دوم است . و يا اين آيه
« وَ ما أَدْراكَ مَا الطَّارِقُ . النَّجْمُ الثَّاقِبُ »
« 6 » كه كلمهء « النجم الثاقب » بيانگر كلمهء « الطارق » است . و نمونههاى ديگرى از اين دست كه بسيار است و با تدبر و تأمل در كتاب الهى مىتوان آنها را يافت .
2 . مثال تفسيرى كه در سنت به عنوان شرح قرآن آمده است عبارت است از حديثى كه به موجب آن پيامبر ( ص ) واژهء ظلم را در آيهء
« الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ »
« 7 » به شرك تفسير كرده و در تأييد اين تفسير به آيهء
« . . . إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ »
« 8 » استناد فرمود . و يا تفسير « الحساب اليسير » به « العرض » در حديثى كه پيشتر گذشت . به موجب اين حديث هنگامى كه پيامبر ( ص ) فرمود : « من نوقش الحساب عذّب » عايشه پرسيد : آيا خداوند نفرموده است :
« فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً وَ يَنْقَلِبُ إِلى أَهْلِهِ مَسْرُوراً »
« 9 » پيامبر ( ص ) در تفسير معناى « الحساب
هامش
( 1 ) . « آنگاه آدم از پروردگار خويش سخنانى فراگرفت . پس خدا بر او بازگشت و توبه او را پذيرفت . . . » . ( بقره : 37 )
( 2 ) . « حرام شد بر شما مردار و خون و گوشت خوك . . . » . ( مائده : 3 )
( 3 ) . « . . . ( خوردن گوشت ) چهارپايان زبان بسته ، جز آنچه بر شما خوانده مىشود ، براى شما حلال شده است . . . » . ( مائده : 1 )
( 4 ) . « . . . اگر نماز را برپاداريد و زكات بدهيد و به فرستادگانم ايمان آوريد و ايشان را يارى كنيد و به شكوه داريد و خداى را وامى نيكو بدهيد ، هرآينه بدهىهاى شما را از شما بزدايم . . . » . ( مائده : 12 )
( 5 ) . « . . . به پيمان من وفا كنيد تا به پيمان شما وفا كنم . . . » . ( بقره : 40 )
( 6 ) . « و تو چه دانى كه آينده در شب چيست ؟ ستاره درخشان است » ( طارق : 2 و 3 )
( 7 ) . « كسانى كه ايمان آوردند و ايمانشان را به ستمى نياميختند ، ايشانند كه ايمنى دارند و آنان راهيافتگانند » .
( انعام : 82 )
( 8 ) . « . . . انباز گرفتن ( با خداى ) هرآينه ستمى بزرگ است » . ( لقمان : 13 )
( 9 ) . « پس آنكه كارنامهاش به دست راستش داده شود زودا كه با او حساب كنند حسابى آسان و شادان به سوى كسان خويش - از مؤمنان و بهشتيان - بازگردد » . ( انشقاق : 7 )