2 . حمزه نيز كه از قاريان سبعة است همهء قرآن و من جمله معوذتين را به اسانيد صحيح از خود ابن مسعود قرائت كرده است . به اين ترتيب كه حمزه بر اعمش ابو محمد سليمان بن مهران قرائت كرده و اعمش بر يحيى بن وثّاب و يحيى بر علقمه « 1 » و اسود « 2 » و عبيد بن نضلة خزاعى و زرّ بن حبيش و ابو عبد الرحمن سلمى قرائت كرد ، و ايشان نيز بر ابن مسعود قرائت كردهاند و ابن مسعود هم بر پيامبر ( ص ) قرائت كرده است . همچنين ، حمزه براى اين قرائت سند ديگرى دارد كه آن نيز به ابن مسعود منتهى مىشود . به اين ترتيب كه وى قرآن را بر ابو اسحاق سبيعى « 3 » و بر محمد بن عبد الرحمن بن ابو ليلى « 4 » و بر امام جعفر صادق ( ع ) خوانده است و آنان بر علقمة بن قيس و زر بن حبيش و زيد بن وهب « 5 » و مسروق خوانده است ، و ايشان نيز بر منهال « 6 » و ديگران ، و آنان نيز بر ابن مسعود و امير المؤمنين على ، كرم اللّه وجهه ، و اين دو بر رسول خدا ( ص ) قرائت كردهاند .
3 . كسايى نيز قرآن را كه معوذتين جزو آن است به سندى كه به ابن مسعود ختم مىشود قرائت كرده است بدين ترتيب كه وى قرآن را بر حمزه خوانده و چنانكه ملاحظه شد سند قرائت حمزه از دو طريق به ابن مسعود مىرسد .
4 . خلف نيز معوذتين را در ضمن قرآن به سندى كه به ابن مسعود ختم مىشود قرائت كرده است . به اين ترتيب كه او بر سليم خوانده و سليم بر حمزه .
تمامى قرائتهاى مذكور كه به صحيحترين سندها روايت شده به اجماع امت حاوى معوذتين و فاتحه هستند ثابت مىكنند كه سه سورهء مذكور از اجزاى قرآن و داخل در آن مىباشند . بنابراين ، ادعاى اينكه ابن مسعود بر انكار قرآنى بودن سور مذكور پايدار ماند صرفا افترايى به اوست . همهء مطلب اين است كه وى فاتحة الكتاب را به دليل شهرت اين
هامش
( 1 ) . علقمة بن قيس بن عبد الله بن مالك نخعى ، ابو شبل ( م 62 ه . ق ) تابعى ، فقيه ( اعلام زركلى ، 4 : 248 ) .
( 2 ) . اسود بن يزيد بن قيس نخعى ، ابو عمر ( م 75 ه . ق ) تابعى فقيه ( اعلام زركلى ، 1 : 330 ) .
( 3 ) . عمرو بن عبد اللّه ، ابو اسحاق سبيعى ( 33 - 127 ه . ق ) تابعى ( الأعلام زركلى ، 5 : 81 )
( 4 ) . محمد بن عبد الرحمن بن ابو ليلى . ابو عبد الرحمن انصارى كوفى ( م 148 ه . ق ) قارى و عالم .
( غاية النهاية ، ابن جزرى ، 1 : 165 )
( 5 ) . زيد بن وهب ، ابو سليمان جهنى كوفى . ( م پس از 80 ه . ق ) وى قرائت را بر عبد اللّه بن مسعود عرضه كرد ( غاية النهاية ، ابن جزرى ، 1 : 299 )
( 6 ) . منهال بن عمرو انصارى اسدى كوفى ، وى قرائت را بر سعيد بن جبير عرضه كرد . ( غاية النهاية ، ابن جزرى ، 2 : 315 )