محقق ابن جزرى حكايت مىكند كه
در حدود سال 640 مردمان عجم از عالمان دمشق استفتايى كردند . متن استفتاى آنان چنين بود : آيا خواندن قرائت شاذ جايز است ؟ و آيا قارى مجاز است كه هر آيه را ده بار و هر بار به قرائتى و روايتى بخواند ؟ امام ابو عمرو بن صلاح « 1 » و امام ابو عمرو بن حاجب « 2 » بدن استفتا پاسخ گفتند . ابن صلاح نوشت : شرط است كه آنچه به عنوان قرائت قرآن خوانده مىشود از رسول خدا ( ص ) به تواتر يا استفاضه نقل شده باشد و امت آن را پذيرفته باشند ؛ مانند قرائتهاى هفتگانه .
زيرا بنا بر آنچه در اصول ثابت و استوار شده ، آنچه در قرائت اعتبار دارد يقين و قطع است . بنابراين ، هر قرائتى كه در آن اين خصيصه يافت نشود ، مانند قرائاتى غير از قرائتهاى هفتگانه و دهگانه ، خواندن آن ، چه در نماز و چه در غير نماز ممنوع است به منع تحريم نه منع كراهت . و بر افراد اعم از اينكه بر مصادر قرائات و معانى آيات آگاه باشند يا نباشد خواندن آنها حرام است . و كسى كه قدرت بر امر به معروف و نهى از منكر داشته باشد واجب است بدان عمل آمد .
برخى از عالمان ، قرائتهاى مذكور را نه براى قرائت ، بلكه صرفا به دليل آنكه حاوى فوايدى مربوط به علم زبانشناسى و ادبيات عرب است ، نقل كردهاند . اين عقيده كسانى است كه در مسير صحيح گام برمىدارند . . . قرائت شاذ قرائتى است كه به عنوان قرآن اما با سندى متواتر و مستفيض كه از سوى امت تلقى به قبول شود نقل نگرديده است . مانند قرائتهايى كه در كتاب محتسب « 3 » ابن جنى و كتابهاى ديگر آمده است . اما اگر قرائت به معنى قرائتى باشد غير از آنچه به عنوان قرآن نقل شده است ، اساسا جزو قرائتهاى شاذ محسوب نمىشود . كسى كه بدان تجرى كند به ارتكاب گناهى عظيم جرأت نموده و گمراهى است كه به
هامش
( 1 ) . عثمان بن عبد الرحمن ( صلاح الدين ) ابن عثمان بن موسى بن ابو نصر ، نصرى شهرزورى كردى سرحانى ، ابو عمرو ، تقى الدين معروف به ابن صلاح ( 577 - 643 ه . ق ) عالم ، فقيه ، مفسر و محدث . از آثار اوست : معرفة أنواع علم الحديث ، الأمالى ، الفتاوى ، شرح الوسيط ، طبقات الشافعية . ( الأعلام زركلى ، 4 : 208 )
( 2 ) . عثمان بن عمر بن ابو بكر يونس ابو عمرو جمال الدين ابن حاجب ( 570 - 6464 ه . ق ) فقيه مالكى . از آثار اوست : الكافية ، مختصر الفقه ، الإيضاح ، جامع الأمهات . ( الأعلام زركلى ، 4 : 211 )
( 3 ) . المحتسب فى تبيين وجوه شواذ القراءات و لغات العرب ، عثمان بن جنى النجومى ( م 292 ه . ق )