قرائات دهگانه شاذ است ، بغوى « 1 » و شيخ الامام « 2 » با اين نظر موافقند » « 3 » .
نوع دوم از قرائت صحيح ، قرائتى است كه با قواعد عربى موافقت دارد ، سندش صحيح است ، اما با رسمالخط مصحف مطابقت نمىكند ؛ مانند روايات مبنى بر زيادت و نقصان ، ابدال كلمه به كلمهاى ديگر ، كه به طريق صحيح از ابو درداء و عمر و ابن مسعود و ديگران نقل شده است . امروزه چنين قرائتى را هر چند سندش صحيح باشد ، قرائت شاذ گويند ، زيرا مخالف رسمالخط مورد اجماع است ؛ بنابراين ، خواندن آن نه در نماز نه در غير نماز جايز نيست .
امام ابو عمر بن عبد البر در كتاب التمهيد مىگويد :
مالك گفته است هركس در نماز به قرائتى از ابن مسعود و يا ديگر صحابه كه مخالف مصحف است مىخواند نبايد پشت سرش نماز خواند . عالمان مسلمان ، به جز گروهى كه نظرى عكس دارند و بدانها تمسك نمىشود ، بر اين نظر اجماع دارند « 4 » .
ابن عبد البر نيز در عدم جواز خواندن قرائت شاذ نقل اجماع كرده است ، ابن جزرى مىگويد :
ياران شافعى ما و ديگران گفتهاند اگر كسى در نماز به قرائت شاذ بخواند و به شاذ بودن آن آگاهى داشته باشد ، نمازش باطل است . اما اگر جاهل باشد ، نمازش باطل نيست ولى آن قرائت ، قرائت قرآن براى او حساب نمىشود . عالمان بغداد بر تأديب امام ابن شنبوذ و حكم او به توبه از قرائت شاذ و تعليم آن اتفاق كردند .
آنچه گفته شد درباره قرائتى بود كه داراى سندى صحيح است و با قواعد عربى موافقت دارد ولى مخالف رسمالخط است اما قرائتى كه فاقد سند صحيح است ، هرچند با قواعد عربى و رسمالخط موافقت داشته باشد ، كمتر از آن است كه قرائت شاذ ناميده شود . بلكه چنين قرائتى بر ساخته است ، و كسى كه آگاهانه و از سر عمد آن را قرائت كند كافر است « 5 » .
هامش
( 1 ) . حسين بن مسعود فراء ابو محمد بغوى ملقب به محيى السنة ( م 516 ه . ق ) از آثار اوست : شرح السنة ، التهذيب ، مصابيح السنة ، الجمع بين الصحيحين . ( الأعلام زركلى ، 2 : 259 )
( 2 ) . منظور علىّ بن عبد الكافى بن علىّ بن تمام سبكى انصارى خزرجى ، ابو الحسن تقى الدين است . نيز - ص 132 .
( 3 ) . حاشية العلامة البنانى على شرح الجلال شمس الدين محمد بن احمد المحلى على متن جمع الجوامع . ج 1 : 231 .
( 4 ) . التمهيد ، ج 8 : 292 و 293 ( نقل با اندكى تصرف )
( 5 ) . منجد المقرئين ، شمس الدين جزرى : 17