مفلح « 1 » و طوفى « 2 » ، قرآن عبارت است از متن موجود ميان دو جلد كه به تواتر نقل شده است . ديگران گفتهاند قرآن عبارت است از كلامى كه بر رسول خدا ( ص ) نازل شده و هر سوره از آن معجزه است . چنانكه ابن حاجب مىگويد ، همه كسانى كه اين تعريف را پذيرفتهاند تواتر را نيز شرط مىدانند ، زيرا يقينا عرف و عادت اقتضا مىكند كه امورى نظير قرآن و داراى اهميت و خصوصياتى شبيه آن حتى در جزئيات خود به تواتر نقل شوند . طرفداران تعريف اول نيازى ندارند كه به اقتضاى عرف و عادت استناد كنند ، زيرا از نظر آنان تواتر جزيى از تعريف قرآن است و تصور هويت قرآن بدون تصور تواتر آن ممكن نيست . بنابراين ، بايد گفت همه پيشوايان مذاهب چهارگانه به تواتر قرآن معتقدند و تا آنجا كه بررسىهاى من نشان مىدهد ، هيچيك از ايشان با اين نظر مخالفت نكردهاند .
شمار فراوانى از عالمان به اين امر تصريح كردهاند . از جمله ايشانند : ابن عبد البر « 3 » ، ابن عطيه « 4 » ، ابن تيميه ، تونسى - كه در تفسير خود بر اين نكته تكيه دارد - نووى ، سبكى ، اسنوى « 5 » ، اوزاعى ، زركشى ، دميرى « 6 » ، ابن حاجب « 7 » ، شيخ خليل « 8 » ، ابن عرفه « 9 » ، و ديگران كه خدايشان رحمت كند و اما قاريان ، از آغاز تاكنون بر اين امر اجماع داشتهاند ، و از ميان متأخران نيز تنها ابو محمد مكى با اين عقيده مخالفت كرده است و برخى از متأخران نيز از او پيروى كردهاند . سخن ايشان چنين است . . .
هامش
( 1 ) . محمد بن مفلح بن محمد بن مفرج ، ابو عبد اللّه ، شمس الدين مقدسى ( 708 - 763 ه . ق ) فقيه حنبلى .
از آثار اوست : كتاب الفروع ، اصول الفقه ، الآداب الشرعية الكبرى . ( الأعلام زركلى ، 7 : 107 )
( 2 ) . سليمان بن عبد القوى بن عبد الكريم الطوفى صرصرى ، ابو ربيع ، نجم الدين ( 657 - 716 ه . ق ) فقيه حنبلى . از آثار اوست : بقية المسائل فى امهات المسائل ، الاكسير فى قواعد التفسير . ( الأعلام زركلى ، 3 : 128 )
( 3 ) . يوسف بن عبد اللّه بن محمد بن عبد البر قرطبى مالكى ، ابو عمر ( 368 - 463 ه . ق ) مفسر ، فقيه از آثار اوست : التمهيد لما فى الموطأ فى المعانى و الأسانيد ، القصد الامم ، الكافى . ( الأعلام زركلى ، 8 : 240 )
( 4 ) . عبد الحق بن غالب بن عبد الرحمن بن عطية محاربى غرناطى ، ابو محمد ( 481 - 542 ه . ق ) مفسر ، فقيه . از آثار اوست : المحرر الوجيز فى تفسير الكتاب العزيز . ( الأعلام زركلى ، 3 : 282 )
( 5 ) . عبد الرحيم بن حسن بن على اسنوى شافعى ، ابو محمد جمال الدين ( 704 - 772 ه . ق ) فقيه اصولى . از آثار اوست : الأشباه و النظائر ، جواهر البحرين ، الكواكب الدرى ، التمهيد . ( الأعلام زركلى ، 3 : 344 )
( 6 ) . محمد بن موسى بن عيسى بن على الدميرى ، ابو البقاء ( 742 - 808 ه . ق ) فقيه شافعى ( اعلام زركلى ، 7 : 118 )
( 7 ) . - ص 533
( 8 ) . خليل بن اسحاق بن موسى ، ضياء الدين جندى ( م 776 ه . ق ) فقيه مالكى . ( الأعلام زركلى ، 2 : 31 )
( 9 ) . علىّ بن مظفر بن ابراهيم كندى وداعى ، علاء الدين معروف به ابن عرفه ( 640 - 716 ه . ق ) اديب ، عالم حديث و قرائت . ( الأعلام زركلى ، 5 : 23 )