مشكاة » باشد . صحيح آيه چنين است . مثل « نور المؤمن كمشكاة » « 1 » .
پاسخ ، اولا اين روايات با روايات متواتر و مفيد قطع تعارض دارند ، لذا از اعتبار ساقطاند .
ثانيا ، هيچيك از قاريان نقل نكردهاند كه ابن عباس آيهء مذكور را « مثل نور المؤمن » خوانده باشد . بنابراين ، چگونه ممكن است كه وى قرائتى را كه صحيح مىداند رها كند و آيه را به صورتى كه خطا مىداند بخواند ؟ اين دروغى رسواست ، اگر چنين چيزى را به ابى بن كعب نسبت مىدادند ، قبول آن سادهتر بود ، زيرا قرائات شاذ از وى نقل شده است از جمله اينكه اين آيه را « مثل نور المؤمن » مىخواند « 2 » . شايستهتر آن است كه روايت مذكور بر اين حمل شود كه منظور ابى بن كعب تفسير آيه بر اساس قرائت متواتر معروف بوده است ، بدين معنا كه وى ضمير را « ه » را در كلمه « نوره » معنا كرده است . بنابراين ، روايت مذكور در واقع تفسير است و نه قرائت ، زيرا خود وى نيز آيه را به صورت « مثل نوره » مىخوانده است .
دفاع كلى از ابن عباس : به تمامى رواياتى كه در شبهات سابق به ابن عباس نسبت داده شده است مىتوان پاسخى كلى داد . و آن اينكه ابن عباس قرآن را از زيد بن ثابت و ابى بن كعب آموخت و اين دو در جمعآورى مصاحف شركت داشتند . زيد بن ثابت در جمعآورى قرآن در زمان ابو بكر نيز مشاركت داشت . همچنين وى كاتب وحى بود و هرچه را به دستور پيامبر ( ص ) و تأييد او نوشته شده بود مىنوشت . ابن عباس بدين امر واقف بود و بدان يقين داشت . بنابراين ، محال است كه زبان به سخنى بگشايد كه از آن بوى اعتراض به جمعآورى و رسم الخط قرآن به مشام مىرسد . چگونه مىتوان تصور كرد كه او قرآن را از زيد بن ثابت و ابى بن كعب فراگرفته باشد و سپس به جمعآورى قرآن و رسمالخط آن اعتراض كند ؟
مىگويند هشام بن عروة از پدرش نقل مىكند كه گفت از عايشه دربارهء لحن در آيهء
« . . . إِنْ هذانِ لَساحِرانِ . . »
. « 3 » و آيهء
« . . . وَ الْمُقِيمِينَ الصَّلاةَ وَ الْمُؤْتُونَ الزَّكاةَ . . »
. « 4 » و آيهء
هامش
( 1 ) . الدر المنثور ، جلال الدين سيوطى ، جزء 5 ، سورة النور : 41 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . طه : 63
( 4 ) . نساء : 162