تفسير جملهء « تستأنسوا » گفته است : يعنى از كسانى كه اجازه به دست آنهاست ، يعنى صاحبان خانهها ، اجازه بگيرند ( تستأذنوا ) . ابن جرير « 1 » و ابن مردويه نيز اين روايت را نقل كردهاند . « 2 »
ثالثا دربارهء اين جمله قاريان قرائتى غير از « تستأنسوا » نقل نكردهاند . اگر نقلى كه از ابن عباس شده است صحيح بود ، بايد قرائت « تستأنسوا » نيز از او نقل مىشد .
رابعا ، حتى اگر سخن حاكم را مبنى بر صحت روايت مذكور از ابن عباس بپذيريم ؛ با وجود اين ، خبر مذكور با روايات قطعى و متواتر كه همان قرائت « تستأنسوا » باشد معارض است . و طبق قاعده ، خبرى كه با روايات قطعى معارض باشد از درجه اعتبار ساقط مىشود ؛ و هر روايت قرايى اگر با رسمالخط مصحف مخالف باشد ، روايتى شاذ محسوب مىشود . بنابراين ، نه بايد بدان توجه شود و نه بايد مورد استناد قرار گيرد .
مىگويند در مخدوش بودن جمعآورى و رسم الخط قرآن روايتى كه از ابن عباس شنيده شده است كفايت مىكند . و آن اين است كه او يكبار آيه سى و يكم سورهء رعد را چنين خواند : « أ فلم يتبيّن الذين آمنوا أن لو يشاء اللّه لهدى الناس جميعا » « 3 » وقتى به او گفته شد : در مصحف « أ فلم ييأس الذين آمنوا » نوشته شده است ، پاسخ گفت : گمان مىكنم كاتب به هنگام نوشتن اين آيه چرتش گرفته بوده است ! « 4 »
پاسخ : اين نقل صحيح نيست . ابو حيان گفته است : اين سخن كافرى زنديق است « 5 » . و زمخشرى نيز مىگويد :
ما از جمله كسانى هستيم كه چنين سخنانى را در مورد كتاب الهى ، كه نه از پيش رو و نه از پس آن باطلى در آن راه ندارد ، نمىپذيريم . چگونه چنين نكتهاى مىتواند از ديدهها مخفى و در متن مصحف امام باقى بماند ؟ مصحف عثمان در ميان بزرگانى دست به دست مىگشت كه در دين خدا محتاط و دورانديش و حافظان و نگاهبان آن بودند و از امور ريز و درشت دين به ويژه از ( كتاب ) قانونى
هامش
( 1 ) . جامع البيان ، طبرى ، ج 18 : 89
( 2 ) . يعنى ابن عباس « تستأنسوا » را به « تستأذنوا » تفسير و معنا كرده ، نه آنكه « تستأذنوا » را خطا شمرده باشد .
( 3 ) . رعد : 31
( 4 ) . الدر المنثور ، جلال الدين سيوطى ، سورة الرعد ، جزء 4 ، 63 .
( 5 ) . البحر المحيط ، ابو حيان ، ج 5 ، 393 .