« أولو » ، « إذا » ، « سأصرف » ، « سأنزل » ، « فبأىّ » . مگر موارد استثنا .
اگر همزه در وسط كلمه قرار گرفته باشد ، با حرفى متناسب با حركت خود نوشته مىشود : « سأل » ، « سئل » ، « تقرؤه » مگر در موارد استثنا .
اگر همزه در انتهاى كلمه باشد ، با حرفى متناسب با حركت حرف ما قبل خود نوشته مىشود :
« سبأ » ، « شاطئ » ، « لؤلؤ » . مگر در موارد استثنا .
اگر ما قبل همزه ، ساكن باشد ، حرف همزه حذف شده به صورت مجرد مىآيد :
« ملء الارض » ، « يخرج الخبء » . مگر در موارد استثنا . در كليه حالات فوق موارد استثناى فراوانى وجود دارد .
بدل : خلاصه اين قاعده چنين است :
1 . الف در كلماتى مانند « الصلاة » ، « الزكاة » و « الحياة » براى تفخيم بدل به « و » مىشود : الصلاة ، الزكوة ، الحيوة . مگر در موارد استثنا .
2 . اگر الف منقلب از « ياء » باشد ، به صورت « ى » نوشته مىشود : يتوفاكم « يتوفيكم » ، يا حسرتا « يا حسرتى » يا أسفا « يا أسفى » .
3 . الف در اين كلمات به صورت « ى » نوشته مىشود . « إلى » ، « على » ، « أنى » ( به معنى « كيف » ) ، « متى » ، « بلى » ، و « لدى » بجز « لدى الباب » در سورهء « يوسف » كه به صورت « الف » نوشته مىشود ( لدا الباب )
4 . حرف « ن » در تأكيد خفيفه در كلمه « إذن » به صورت « الف » نوشته مىشود . ( إذا )
5 . « هاء » تأنيث ، در كلمه « رحمة » ، در سورههاى بقره ( آيهء 218 ) ، اعراف ( آيهء 56 ) ، هود ( آيهء 73 ) ، مريم ( آيهء 2 ) ، روم ( آيهء 50 ) ، زخرف ( آيهء 32 ) ، به صورت « تاء » كشيده ( رحمت ) نوشته مىشود . همچنين است در كلمه « نعمت » در سورههاى بقره ( آيهء 231 ) ، آل عمران ( آيهء 103 ) ، مائده ( آيهء 11 ) ، ابراهيم ( آيهء 28 و 34 ) ، نحل ( آيهء 72 ، 83 و 114 ) ، لقمان ( آيهء 31 ) ، فاطر ( آيهء 3 ) ، طور ( آيهء 29 ) . و نيز در كلمات « لعنت اللّه » و « معصيت » در سورهء قد سمع ( آيهء 9 و 7 ) ، و نيز در اين كلمات « شجرت الزقوم » ، « قرّت » ، « جنت » ، « بقيت اللّه » و بالاخره در كلمه « امرأة » كه نام همسر اضافه شده باشد ، مانند ؛ « امرأت عمران » ، « امرأت نوح » ، و . . .
مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — صفحة 422
مساهمون: الشيخ محمد عبد العظيم الزرقاني
ص٤٢٢