تأليفى مستقل زدهاند . از جمله اين عالمان عبارتاند از : امام ابو عمرو دانى كه در اين موضوع كتابى به نام المقنع « 1 » نوشت ؛ و علامه ابو العباس مراكشى « 2 » كه كتابى به نام عنوان الدليل فى رسوم الخط التنزيل تأليف كرد ؛ و علامه شيخ محمد بن احمد مشهور به متولى « 3 » كه كتاب اللؤلؤ المنظوم فى ذكر جملة من المرسوم را به سبك ارجوزه نوشت . و پس از او ، علامه شيخ محمد خلف حسينى ، استاد قرائت قرآن در كشور مصر ، اين منظومه را شرح كرد ؛ و در ذيل شرح كتابى به نام مرشد الحيران إلى معرفة ما يجب اتباعه فى رسم القرآن نگاشت .
قواعد رسم الخط مصحف
رسم الخط مصحف عثمانى تابع ضوابطى است كه دانشمندان فن آنها را در 6 قاعده مشخص ساختهاند اين قواعد عبارتاند از : حذف ، زيادت ، همزه ، بدل ، فصل و وصل ، و لفظى كه دو قرائت دارد و مطابق يكى از آن دو خوانده شده است . در اينجا لازم است قواعد مذكور را به اجمال توضيح دهيم تا تفاوت ميان آنها و مصطلحات نگارش در روزگار معاصر روشن شود .
حذف : اين قاعده به طور خلاصه چنين است :
1 . حذف الف از « يا » ى ندا . مانند « يأيّها الناس » ، و از « ها » ى تنبيه . مانند « هأنتم » و از ضمير « نا » هرگاه به دنبال آن ضمير ديگر بيايد . مانند « أنجيناكم » ، از كلمهء جلالهء « اللّه » ، و « إله » ، « الرحمن » ، « سبحن » . و نيز حذف الف بعد از « لام » نظير « خلئف » ، از ميان دو لام نظير « الكللة » . از هر لفظ متنى نظير « رجلن » . و از هر جمع صحيح مذكر و مؤنث ، نظير « مسمعون » و « المؤمنت » . و از هر جمعى بر وزن مفاعل و شبيه آن مانند « المسجد » و « النصرى » . و از هر عدد مانند « ثلث » . و از بسمله ، و از ابتداى صيغهء أمر از سأل ، مگر مواردى كه استثنا شده باشد .
هامش
( 1 ) . المقنع فى معرفة مرسوم مصاحف اهل الامصار .
( 2 ) . احمد بن محمد بن عثمان الازدى ابو العباس ابن البناء مراكشى ( م 721 ه . ق ) . از آثار او است : التلخيص فى الحساب و عنوان الدليل فى رسوم خط التنزيل ( الأعلام زركلى ، 1 : 222 )
( 3 ) . محمد بن احمد بن عبد اللّه مشهور به متولى ( . . . - 1312 ه . ق ) از آثار اوست : بديعة الغرر فى أساتيد الأئمة الأربعة عشر ، الف مقدمة فى قراءة و رش ، الضاد و الطاء . ( الأعلام زركلى ، 6 : 21 )