اختلاف كردهاند كه آيا سورهء انفال و برائت در مجموع ( به دليل عدم « بسم اللّه » ميان آنها ) هفتمين سورهء طوال است يا سورهء يونس ؟
« مئون » به سورههايى اطلاع مىشود كه آيات آن از 100 بيشتر و يا حدود 100 آيه باشد .
« مثانى » سورههايى هستند كه از نظر تعداد آيات پس از سورههاى مئون قرار دارند .
فرّا مىگويد مثانى سورههايى هستند كه شمارهء آيات آنها كمتر از يكصد آيه است ، زيرا اين سورهها در قرآن بيش از سورههاى طوال و مئون تكرار مىشوند « 1 » .
سورهاى آخر قرآن سورههاى « مفصّل » ناميده مىشوند . دربارهء اينكه سورههاى مفصّل از كدام سوره آغاز مىشوند دوازده قول وجود دارد . گفته شده است كه سورههاى مفصّل با سورهء ق آغاز مىشود « 2 » . نووى سورهء حجرات را اولين سورهء مفصّل مىداند .
وجه تسميهء مفصّل كثرت « بسمله » در ميان اين سورها است . برخى نيز علت اين نامگذارى را كم بودن آيات منسوخ در سورههاى مذكور دانستهاند . به همين دليل به سورههاى مفصّل ، سورههاى محكم نيز گفتهاند . همچنانكه بخارى از سعيد بن جبير نقل مىكند كه گفت : « سورههايى كه مفصّل خوانده مىشوند همان سورههاى محكم هستند » « 3 » .
سورههاى مفصّل بر سه نوعاند . سورههاى بلند ، سورههاى متوسط ، سورههاى كوتاه . سورهء حجرات تا بروج سورههاى مفصّل بلند ، سورهء طارق تا سورهء لم يكن سورههاى مفصّل متوسط و سورهء اذا زلزلت تا آخر قرآن سورههاى مفصّل كوتاه محسوب مىشوند .
نظريات مختلف دربارهء ترتيب سورهها
دربارهء ترتيب سورههاى قرآن سه نظر وجود دارد :
هامش
( 1 ) . الإتقان ، سيوطى ، ج 1 ، نوع 18 ( فى جمعه و ترتيبه ) : 179 .
( 2 ) . اين قول برگرفته از حديثى است كه ابو داود در السنن ، كتاب الصلاة ، باب تحزيب القرآن و امام احمد در مسند خود ج 4 ، صص 9 و 343 ، نقل مىكنند . طبق اين حديث يكى از افراد هيئت ثقيف ، به نام اوس ، از اصحاب رسول خدا مىپرسد چگونه قرآن را به احزاب تقسيم مىكنيد . اصحاب پاسخ مىدهند ، 3 ، 5 ، 7 ، 9 ، 11 ، 13 و سورههاى مفصّل از ق تا پايان قرآن .
( 3 ) . صحيح البخارى ، كتاب فضائل القرآن ، باب 25 .