سيوطى بعد از نقل اين حديث مىگويد :
رجال حديث همگى ، بجز شيخ طبرانى ، يعنى محمد بن عبيد بن آدم بن ابى اياس ، كه ذهبى دربارهء وى سخن گفته است ، ثقه هستند . . . گفته شده است كه اين عدد شامل همه حروف قرآن كه كتابت آن نسخ گرديده مىشود . « 1 »
منظور وى آن است كه اين عدد همه حروف قرآنى نازلشده اعم از منسوخ و غير منسوخ را در بر مىگيرد . و خداوند متعال به حقيقت امر عالمتر است .
شبهه و پاسخ آن
مىگويند ابن ابى داود به سند خود روايتى از عبد اللّه بن زبير از پدرش نقل كرده است كه گفت :
حارث بن خزيمه با دو آيهء آخر سورهء برائت نزد من آمد و گفت : شهادت مىدهم كه اين دو را از رسول خدا شنيدم و فراگرفتم . عمر گفت : من شهادت مىدهم كه آن را شنيدم . سپس گفت : اگر سه آيه بود آنها را به صورت جداگانه و مستقل قرار مىدادم . بنگريد آخرين سورهء قرآن كدام است و اين دو را به آخر آن بيفزاييد « 2 » .
شبههكنندگان مىگويند اين حديث بر آن دلالت دارد كه نظم همهء آيات قرآن توقيفى نيست ، بلكه حد اقل نظم بعضى از آنها متوقف بر ميل و تصرف صحابه بوده است .
پاسخ ما اين است كه اولا اين خبر با دليل قطعى كه همانا اجماع امت باشد معارض است ؛ و خبر معارض با دليل قطعى از درجه اعتبار ساقط است ؛ پس اين خبر مردود است . ثانيا اين خبر با اخبار بىشمارى كه بر خلاف آن دلالت دارد - و ما قبلا تعداد زيادى از آن را نقل كرديم - تعارض دارد . علاوه بر اين ، ابن ابى داود خود خبرى معارض با آن را روايت كرده است . و آن خبر اين است كه وى از ابىّ نقل مىكند كه
آنان قرآن را جمعآورى كردند . چون به آيه
« . . . ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ »
« 3 » در سورهء برائت رسيدند ، تصور كردند كه آخرين آيهاى است كه نازل شده است .
هامش
( 1 ) . الإتقان ، سيوطى ، ج 1 ، نوع 19 : 196 .
( 2 ) . المصاحف ، ابن ابى داود : 38 .
( 3 ) . توبه : 127