چه روشى سخن مىگويد ؟
ترتيب آيات قرآن
اجماع امت بر اين است كه آيات قرآنى با همين نظمى كه امروز در مصاحف مشاهده مىكنيم ، بر اساس دستور پيامبر ( ص ) و از جانب خداوند متعال ، ترتيب يافته است ، و در اين زمينه جايى براى رأى و اجتهاد نيست . زيرا جبرئيل آيات را بر پيامبر ( ص ) نازل مىكرد و محل و سورهاى كه آيه بايد در آن قرار داده شود مشخص مىساخت . سپس پيامبر ( ص ) آيات را بر اصحاب مىخواند و سوره و مكانى را كه آيات بايد در آن قرار داده مىشد و مشخص مىفرمود و به كاتبان وحى دستور نوشتن و ثبت آن را مىداد . علاوه بر اين ، پيامبر ( ص ) قرآن را مكررا در نمازها و پندها و نصايح و احكامش برايشان مىخواند ؛ و هر سال يكبار نيز جبرئيل قرآن را بر وى عرضه مىكرد و در آخرين سال حياتش اين عرضه دو بار انجام پذيرفت . در همهء اين موارد ترتيب آيات قرآن همان بود كه ما امروز در مصاحف مشاهده مىكنيم . همچنين ، هريك از صحابه كه قرآن و يا قسمتى از آن را حفظ مىكرد به همين ترتيب موجود حفظ مىكرد . قرآن با همين نظم و ترتيب رواج يافت و منتشر شد و در مناطق مختلف در اذهان نشست و مسلمانان به آموزش قرآن با همين نظم فعلى ميان خود مىپرداختند و در نمازهايشان مىخواندند و از يكديگر فرا مىگرفتند و از هم مىشنيدند . بنابراين ، هيچيك از صحابه و خلفاى راشدين در نظم و ترتيب هيچ بخشى از قرآن نه دست مىبرد و نه اعمال نظر مىكرد . جمعآورى قرآن در زمان ابو بكر از حد انتقال قرآن از برگ درختان خرما و قطعات سنگ به اوراق تجاوز نكرد ، و جمعآورى در زمان عثمان نيز از حد انتقال قرآن از اوراق به مصاحف فراتر رفت . و در هر دو مورد نيز نظم و ترتيبى كه از پيامبر ( ص ) و از جانب خداوند متعال دريافته شده بود حفظ شد . آرى ، اجماع در اين باب اجماعى كامل است و در آن ترديدى نمىتوان روا داشت . زركشى در برهان « 1 » و ابو جعفر « 2 » در مناسبات از جمله كسانى هستند
هامش
( 1 ) . البرهان فى علوم القرآن ، زركشى ، ج 1 ، نوع 14 : 352 .
( 2 ) . احمد بن ابراهيم زبير ، ابو جعفر ثقفى غرناطى ( 627 - 708 ه . ق ) نحوى و محدث از آثار اوست :
البرهان فى مناسبة ترتيب القرآن ( غاية النهاية ، ابن جزرى 1 : 32 ) منظور مؤلف از كتاب مناسبات همين كتاب است .