كه اين اجماع تام را نقل كردهاند . ابو جعفر مىگويد :
ترتيب آيات در سورهها با ضبط و دستور پيامبر ( ص ) تنظيم يافته است . و مسلمانان در اين موضوع اختلافى ندارند . « 1 »
اين اجماع مستند به نصوص فراوانى است كه يكى از آنها قبلا ذكر شد . از جمله ديگر مستندات اين اجماع عبارت است از :
1 . روايتى از امام احمد از عثمان بن ابى العاص نقل مىكند كه گفت :
من نزد رسول خدا ( ص ) نشسته بودم كه وى با چشم و سپس با انگشت اشاره كرد و گفت : جبرئيل نزد من آمد و گفت آيهء
« إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى »
« 2 » را در اين جاى از اين سوره قرار دهم . « 3 »
2 . روايات و اخبار موجود در سنن صحيح كه راجع به قرائت سورههاى متعدد منقول از پيامبر ( ص ) نقل شده است . مانند سورهء بقره ، آل عمران ، نساء ، و همچنين قرائت سورهء اعراف در نماز مغرب و سورهء قد افلح المؤمنون و سورهء روم در نماز صبح و قرائت سورهء سجده و سورهء هل أتى على الإنسان در صبح روز جمعه و قرائت سورهء جمعه و منافقين در نماز جمعه و قرائت سورهء ق در خطبهء نماز جمعه و سورهء اقتربت و ق در نماز عيد .
پيامبر ( ص ) همهء اين سورهها را با همين نظم و ترتيبى كه در مصاحف كنونى ملاحظه مىشود در برابر انظار صحابه مىخواند .
3 . روايتى كه بخارى از ابن زبير روايت مىكند كه گفت :
به عثمان بن عفان گفتم : « و الذين يتوفّون منكم و يذرون ازواجا » را آيه ديگرى نسخ كرده است . پس چرا آن را مىنويسى يا وامىگذارى ؟ ( يعنى چرا آن را مىنويسى يا چرا آن را مكتوب باقى مىگذارى در حالى كه نسخ شده است ) عثمان گفت : اى پسر برادرم من چيزى از قرآن را از جاى خود تغيير نمىدهم . « 4 »
اين حديث به روشنى ثابت مىكند كه مكان آيهء مذكور ، علىرغم اينكه نسخ شده بوده است ، امرى توقيفى است و عثمان بنا به اعتراف خود نمىتوانست در آن تصرف كند ، زيرا در اين موارد و نظاير آن رأى و نظر راه ندارد .
هامش
( 1 ) . الإتقان ، سيوطى ، ج 1 ، نوع 18 ( فى جمعه و ترتيبه ) ؛ 171
( 2 ) . نمل : 90
( 3 ) . مسند الإمام احمد حنبل ، ج 4 : 218
( 4 ) . صحيح البخارى ، جزء ششم ، كتاب تفسير القرآن ، تفسير سورة البقرة ، ص 37 .