بدين ترتيب كه مىخواند :
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
وقف مىكرد ، سپس مىخواند :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
وقف مىكرد ، سپس مىخواند :
« الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
و وقف مىكرد . « 1 »
صاحب تبيان در جاى ديگر مىگويد :
بعضى از دانشمندان گفتهاند استدلال به حديث مذكور براى اثبات اين نظر ( سنت بودن وقف ) خالى از اشكال نيست . زيرا حديث مذكور غريب و سند آن غير متصل است . حديث را يحيى بن سعيد « 2 » و ديگران از ابن جريج « 3 » و او از ابو مليكه « 4 » و او از ام سلمه نقل كردهاند . روايت صحيحتر روايتى است كه ليث « 5 » از ابو مليكه و او از يعلى بن مملك « 6 » نقل كرده است كه از ام سلمه راجع به قرائت و نماز رسول خدا پرسيد . ام سلمه پاسخ داد : شما را چه به نماز او ! سپس ( قرائت رسول خدا را ) را چنين وصف كرد كه حرف حرف آن روشن و واضح بود . « 7 »
به نظر ما جمع ميان اين دو حديث امكانپذير است . بدين معنا كه پيامبر گاه در فواصل آيات وقف مىكرد ، هر چند كه معنا تمام نشده بود ؛ زيرا قصد آن حضرت تبيين و معرفى ابتداى آيات بود . و گاه خود را مقيد به وقف در ابتداى آيات نمىساخت ، بلكه تنها پس از اتمام معنا وقف مىكرد تا حرف حرف قرائت او روشن باشد . بنابراين ، مىتوان گفت آنگاه كه مردم نيازمند شناخت آيات قرآن بودند ، پيامبر وقف در ابتداى آيات را به نيكى رعايت مىكرد ، هرچند كه معنا كامل نمىشد . و آن هنگام كه مردم بىنياز از شناخت ابتدا و انتهاى آيات بودند ، تنها در جايى وقف مىكرد كه معنا كامل شده باشد .
هامش
( 1 ) . سنن ابى داود ، « كتاب الحروف و القراءات » ح 4001
( 2 ) . يحيى بن سعيد بن ايان بن سعيد بن عاص بن امية اموى ، ابو ايوب ( م 194 ) حافظ و محدث ، ( تهذيب التهذيب ، عسقلانى ، 11 : 213 )
( 3 ) . عبد الملك بن عبد العزيز بن جريج ، ابو خالد و ابو الوليد ( 80 - 150 ه . ق ) فقيه و امام اهل حجاز . ( الأعلام زركلى ، 4 : 160 )
( 4 ) . ظاهرا ابن ابى مليكه صحيح است ، نيز - ص 469 .
( 5 ) . ليث بن سعد بن عبد الرحمن فهمى ، ابو الحارث ( 94 - 175 ه . ق ) محدث . ( تهذيب التهذيب ، عسقلانى ، 8 : 160 )
( 6 ) . يعلى بن مملك حجازى ، تابعى ( تهذيب التهذيب ، عسقلانى ، 11 : 405 )
( 7 ) . « مالكم و صلاته ؟ ثم نعتت قراءته مفسرا حرفا حرفا » و سنن الترمذى ، ج 5 ، كتاب فضائل القرآن ، باب 23 : ح 2923 ، به تحقيق احمد شاكر ، دار الكتب العلمية .