با امتيازهايى كه ياد شد اقدام نكرده بود . اين گفته منافاتى با آن ندارد كه صحابه نيز از قبل قرآن را به صورت مكتوب و در قالب اوراق و يا مجموعهاى مشخص گرد آورده بودند .
زيرا مصاحف مذكور از حيث دقت بررسى و تحقيق ، اكتفا كردن بر آياتى كه تلاوتشان منسوخ نشده بود ، مستند بودن به تواتر و برخوردارى از اجماع امت و بالاخره ، مشتمل بودن بر قرائات هفتگانه ، به پاى مصحف ابو بكر نمىرسيد بنابراين ، اين گفته كه على ( رض ) اولين كسى بود كه پس از رحلت رسول خدا ( ص ) قرآن را جمعآورى كرد ، به نتايجى كه از اين مبحث به دست دادهايم لطمهاى وارد نمىسازد . مستند اين گفته روايت محمد بن سيرين « 1 » از عكرمه است كه سيوطى آن را به نقل از ابن ضريس چنين گزارش مىكند .
عكرمه گفت :
در آغاز خلافت ابو بكر ، على ابن ابى طالب در خانه نشست و بيرون نيامد . ابو بكر را گفتند : على از بيعت با تو اكراه دارد . ابو بكر على را خواست و به او گفت : آيا از بيعت با من اكراه دارى ؟ على گفت : احتمال بردم كتاب خدا دستخوش تغيير و زيادت گردد با خود گفتم جز براى اداى نماز ردا بر تن نكنم تا قرآن را جمع گردانم . ابو بكر گفت : نيكو انديشيدى . ابن سيرين گويد به عكرمه گفت : آيا آنان قرآن را به ترتيب نزول جمع آوردند ؟ عكرمه پاسخ داد : اگر جن و انس گرد هم آيند تا قرآن را چنين تدوين كنند نتوانند « 2 » .
ابن اشته « 3 » همين روايت را از طريق ديگرى از ابن سيرين نقل مىكند . در روايت ابن اشته اين عبارت افزوده شده است :
او ( على ) آيات ناسخ و منسوخ را در مصحف خود جمع كرده بود . ابن سيرين گفت : چه كتاب نيكويى بوده است . خواستم اين مصحف را به دست آورم ، پس به مدينه نامه نوشتم ، اما بدان دسترسى نيافتم « 4 » .
اين روايت و نظاير آن روشنى و وضوح بحث ما را مخدوش نمىسازد ، حد اكثر چيزى كه اين روايات ثابت مىكنند آن است كه على ( رض ) يا بعضى از اصحاب قرآن را در مصحفى نوشته بودند . اما مصاحف ايشان نه امتيازات صحف يا مصحف ابو بكر را دارا
هامش
( 1 ) . محمد بن سيرين انصارى ابو بكر ( 33 - 110 ه . ق ) تابعى ، كتابهاى تعبير الرؤيا و منتخب الكلام فى تفسير الأحلام به او نسبت داده شده است . ( الأعلام زركلى ، 6 : 154 )
( 2 ) . الإتقان ، سيوطى ، ج 1 ، نوع 18 ، فى جمعه و ترتيبه : 165
( 3 ) . - ص 401
( 4 ) . همان .