بسوزاند . ابن ابى داود در كتاب المصاحف خود از طريق ابو قلابه « 1 » نقل مىكند كه گفت :
در زمان خلافت عثمان معلمى قرآن را بر اساس قرائت يكى از اصحاب تعليم مىداد و معلمى ديگر بر اساس قرائت صحابى ديگر . اين امر موجب مىشد ميان شاگردان ايشان اختلاف پديد آيد . اين اختلاف به معلمان قرآن نيز كشيده شد . به حدى كه يكديگر را تكفير مىكردند . عثمان از اين ماجرا آگاه شد . بر منبر رفت و طى خطابهاى گفت : شما در حضور من كه با يكديگر چنين اختلاف مىكنيد ، قطعا كسانى كه در شهرهاى دور دست هستند اختلافشان شديدتر است « 2 » .
عثمان راست مىگفت ، اختلاف مردمان شهرهاى دوردست به مراتب شديدتر از اختلافات مردم مدينه و حجاز بود . كسانى كه خبر اختلاف و درگيرى مردم مناطق مذكور را مىشنيدند هرگاه به مناسبتى ، از جمله فراخوان عمومى براى جهاد با دشمنان با ايشان گرد هم مىآمدند ، از وجود اين همه اختلاف شگفتزده مىشدند . و هرچه بيشتر اختلاف در طرق اداى قرآن را مىشنيدند تعجب و انكارشان افزون مىگشت و در نتيجه به شك و ترديد و نهايتا به گناه و سركشى گرفتار مىآمدند . فتنهاى سر برآورده بود كه اگر گسترش مىيافت سرها قطع مىگرديد و خونها ريخته مىشد . بليهاى كه بنا به نوشته حذيفه به عثمان همچون نزاع يهود و نصارا بر سر كتابشان ، دامنگير مسلمانان شده بود « 3 » .
علاوه بر اين ، حروف هفتگانهاى كه قرآن بر اساس آنها نازل شده بود براى مردمان مناطق مختلف چندان شناختهشده نبود و به سادگى نمىتوانستند آن را فراگيرند تا اختلافات خود را بدان ارجاع دهند . و هر صحابى در منطقه زندگى خود قرآن را صرفا بر اساس قرائتى كه فراگرفته بود به مردم آن منطقه تعليم مىداد . همچنين مردم مصحف جامعى نيز در اختيار نداشتند تا به هنگام بروز اختلافاتى از اين دست بدان مراجعه كنند .
اين علل و حوادث موجب شد تا عثمان به صحت درك و اصابت نظر ، قبل از آنكه شكافى عميق در ميان مسلمانان به وجود آيد چارهاى انديشد و پيش از آنكه درمان مشكل گردد بيمارى را ريشهكن سازد .
بنابراين ، خردمندان اصحاب را گرد آورد و درباره فروخواباندن فتنه و جمع ساختن
هامش
( 1 ) . عبد اللّه بن زيد بن عمرو جرمى ، ابو قلابة ( . . . - 104 ه . ق ) از رجال حديث ( الأعلام زركلى ، 4 : 88 )
( 2 ) . المصاحف ، ابن ابى داود ، 28 .
( 3 ) . حديث حذيفه بعدا خواهد آمد .