اين حادثه مسلمانان را به وحشت انداخت . عمر كه از اين رويداد نگران شده بود نزد ابو بكر رفت و او را از ماجرا باخبر كرد و خطر از بين رفتن قرآن را با مرگ حافظان و شهادت قاريان يادآور گشت و پيشنهاد جمعآورى قرآن را مطرح كرد . ابو بكر در ابتداى امر در پذيرش اين پيشنهاد ترديد كرد ، زيرا وى بر حفظ حدودى كه پيامبر ( ص ) با عمل خويش معين ساخته بود بسيار تأكيد داشت و نگران آن بود كه اقدام بر جمعآورى قرآن او را به تغيير سنت نبوى و بدعت در كار دين سوق دهد و به پرتگاه مخالفت با امر حق بيفكند . اما پس از مذاكره با عمر قانع شد و اجراى اين پيشنهاد را به مصلحت ديد و دريافت كه نظر عمر بهترين راه حفظ قرآن از تباهى و تحريف است و به هيچ رو خروج از سنت رسول خدا ( ص ) و بدعت به شمار نمىآيد . بلكه كاملا مستند به اصولى است كه پيامبر ( ص ) با مجاز شمردن كتابت قرآن و گماردن كاتبان وحى به ضبط و جمعآورى و نگهدارى آن در نزد خود بنا نهاده است . امام ابو عبد اللّه المحاسبى « 1 » در كتاب فهم السنن « 2 » مىگويد :
كتابت وحى امر جديدى نبود ، زيرا پيامبر ( ص ) خود به نوشتن آن امر مىكرد ، اما اين مكتوبات در زمان پيامبر ( ص ) به صورت نوشتههايى بر اوراق ، استخوانها و پوست درختان خرما پراكنده بود . و ابو بكر صرفا به استنساخ از اين مكتوبات به صورت مجموعهاى واحد فرمان داد . در واقع مكتوبات مذكور بهمنزله اوراقى بود كه سورههاى قرآن را پراكنده در خود داشت و در خانه رسول خدا ( ص ) نگهدارى مىشد ، و ابو بكر آن را جمعآورى و مرتب كرد . به هم پيوند داد تا چيزى از آن مفقود نگردد « 3 » .
اجراى پيشنهاد عمر به اهتمام ابو بكر : ابو بكر به تحقق اين آرمان اهتمام ورزيد و با هدايت خداوند متعال مناسبتر آن يافت كه براى انجام آن از يكى از مهمترين اصحاب يعنى زيد بن ثابت كمك بگيرد . زيرا او صلاحيتهاى لازم را براى جمعآورى قرآن دارا
هامش
( 1 ) . حارث بن اسد ، ابو عبد اللّه محاسبى ( م 243 ه . ق ) عالم ، محدث ( تهذيب التهذيب ، 2 : 134 )
( 2 ) . از محاسبى كتابى به نام فهم السنن ثبت نشده است . مؤلف اين قسمت را عينا از كتاب البرهان زركشى نقل كرده و لذا همانند صاحب برهان نام كتاب را فهم السنن ذكر كرده است اما با توجه به مطالب نقلشده از محاسبى كه راجع به قرآن است احتمالا در كتاب زركشى تصحيفى رخ داده و منظور كتاب فهم القرآن محاسبى بوده است ؛ - توضيح دكتر عبد الرحمن مرعشلى در هامش كتاب برهان زركشى ج 1 : 332 .
( 3 ) . البرهان زركشى ، ج 1 ، نوع 13 ، جمع القرآن و من حفظه من الصحابة : 332 .