از سوى ديگر ، بعضى از اصحاب نيز هريك آياتى را كه از پيامبر ( ص ) مىشنيدند بر اشيائى كه در دسترسشان بود ، نظير كاغذ ، استخوان و غيره مىنوشتند . و در اين امر به توالى و ترتيب سور مقيد نبودند . زيرا در جريان حفظ و كتابت سورى كه بر پيامبر ( ص ) نازل مىشد ، در مقاطعى ، بنا به دليلى ، مثلا شركت در مأموريت نظامى ، مدينه را ترك مىكردند . در طول غيبت ايشان وحى ادامه داشت . زمانى كه بازمىگشتند به حفظ و كتابت آيات و سورى كه پس از آن نازل مىشد مىپرداختند و در پى آن مىكوشيدند آياتى را كه در غيابشان وحى شده بود جمعآورى كنند . طبعا نگارش اين دسته از آيات و سور به ترتيب دستيابى به آنها صورت مىگرفت ، لذا تقديم و تاخيرهايى در كتابت آن به وجود مىآمد . بعضى ديگر از صحابه ، بنا بر عادت عرب در حفظ انساب و مفاخر و اشعار ، آيات وحى را نمىنوشتند بلكه به خاطر مىسپردند .
چكيدهء سخن آنكه در زمان حيات رسول خدا ، قرآن هر چند به صورت مجموعه اوراق و يا كتاب در نيامد ، تماما نوشته شد و بر اساس حروف هفتگانهاى كه قرآن بر اساس آن نازل شده بود تنظيم گشت . همچنين برخى از اصحاب نيز بعضا آياتى را كه تلاوت آنها منسوخ و يا نزول آنها بر اساس خبر واحد برايشان ثابت شده بود در مجموعه قرآنى خود گرد آورده بودند و چه بسا اين مجموعهها فاقد نظم و ترتيب لازم بود .
چرا قرآن در همان ايام به صورت مجموعهء اوراق و يا كتاب درنيامد ؟
دلايل متعددى موجب گشت كه قرآن در زمان رسول خدا به صورت مجموعهاى مانند كتاب تدوين نگردد . از جمله اولا ، آن انگيزه و ضرورتى كه در زمان ابو بكر موجب تدوين قرآن به صورت كتابى واحد شد ، يا عثمان را بر آن داشت تا با نسخهبردارى از قرآن مصاحفى فراهم آورد ، در زمان رسول خدا وجود نداشت . مسلمانان در آن زمان با مشكل چندانى مواجه نبودند ؛ شمار قاريان فراوان بود و اسلام هنوز گسترش چندانى نيافته بود و فتنهها سربرنياورده بودند و همچنان بر حفظ قرآن بيش از كتابت اعتماد مىشد . وسايل كتابت چندان فراهم نبود و رسول خدا تأكيدى وصف ناشدنى بر حفظ قرآن و حتى نحوه
هامش
الانفال بالبراءة 221 .