اداى آن بر اساس حروف هفتگانه داشت .
ثانيا ، رسول خدا همواره احتمال مىداد كه آيهاى نازل شود و آيه يا آياتى را نسخ كند .
ثالثا ، قرآن يكباره وحى نشد و نزول آن به تدريج و در طول مدت بيست و سه سال صورت پذيرفت .
رابعا ، ترتيب آيات و سور قرآن بر اساس ترتيب نزول نبود ، قبلا گفتيم كه فرود وحى برحسب اسباب نزول بود ، اما آيات بر اساس ملاحظات و عوامل ديگرى ترتيب مىگرفت .
با توجه به اين مطالب روشن است كه اگر قرآن به صورت مجموعهاى از اوراق تدوين و در قالب كتابهايى تكثير مىشد ، هر زمان كه نسخى صورت مىپذيرفت و يا حادثهاى به وقوع مىپيوست و آيهاى نازل مىشد ، لزوما در معرض تغيير و تجديد نظر قرار مىگرفت . مضافا بر اينكه ، شرايط زمان اجازه چنين كارى را نمىداد : ابزار كتابت چندان سهل الوصول نبود ؛ و مسلمانان نيز قبل از هر چيز به حفظ كردن عادت داشتند . اما با پايان يافتن وحى و رحلت رسول خدا ( ص ) ، ديگر نسخ آيات وجود نداشت ، ترتيب و نحوه چينش آيات مشخص شده بود . لذا هنگامى كه ضرورت نسخهبردارى قرآن در قالب صحيفهها يا مصاحف فراهم آمد ، خداوند متعال به مصداق
« إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ »
« 1 » خلفاى راشدين را موفق ساخت كه براى حفظ قرآن و پاسدارى از اولين مرجع تشريع پاخيزند .
جمعآورى قرآن در عهد ابو بكر
با غروب خورشيد نبوت ، زمام خلافت به دست ابو بكر افتاد . او در دوران خلافت خويش با حوادث ناگوار و مشكلات سخت مواجه شد . از جمله اين حوادث ، واقعه يمامه بود كه در سال دوازده هجرى روى داد . در اين سال آتش جنگ ميان مسلمانان و مرتدان پيرو مسيلمه كذاب شعلهور گشت ، جنگى سخت و كوبنده كه در آن شمار بسيارى از صحابه كه قارى و حافظ قرآن بودند و در راس همه آنها سالم غلام ابو حذيفه ، به شهادت رسيدند ، مورخان تعداد شهداى جنگ يمامه را از 70 تا 500 تن ذكر كردهاند .
هامش
( 1 ) . همانا ما اين ذكر را فروفرستاديم و هرآينه ما نگاهدار آنيم . ( حجر : 9 )