مجموع و بر روى هم ، و لو با تقسيم اجزاى قرآن ميان هم ، آن را به خاطر سپرده باشند ادعاى تواتر صحيح است « 1 » . قرطبى مىگويد : در جنگ يمامه هفتاد تن و در حادثه بئر معونه در زمان حيات رسول خدا ( ص ) به همين شمار از قاريان قرآن كشته شدند . قرطبى مىافزايد : انس به سبب شدت توجهى كه به آن چهار تن داشته نامشان را برده ؛ و يا به سبب آنكه هنگام ذكر كردن تنها نام اين چهار تن را به ياد داشته ، نام آنها را ذكر كرده است .
علاوه بر اين ، مطالبى كه تاكنون درباره حفظ و جمع قرآن ذكر كرديم محدود به آن دسته از صحابه بود كه در زمان حيات پيامبر ( ص ) كتاب خدا را حفظ كرده بودند . اما بعد از درگذشت رسول خدا ( ص ) ، هزاران تن از صحابه به حفظ قرآن پرداختند و از ميان ايشان 7 تن به تعليم قرآن شهرت يافتند كه عبارت بودند از : عثمان ، على ، ابى بن كعب ، ابو درداء ، زيد بن ثابت ، عبد اللّه بن مسعود و ابو موسى اشعرى همه اينان قرآن را در سينه داشتند و آن را به افراد بىشمارى تعليم دادند . خداوند به آنان بهترين پاداش را عنايت فرمايد .
آمين .
شايد خوانندهء محترم بگويد كه درباره حديث انس نياز به چنين تفصيلى نبود ، اما از آنجا كه بعضى از بىدينان حديث مذكور را وسيلهاى براى مخدوش ساختن تواتر قرآن قرار دادهاند ، وظيفه خود دانستيم تا پاسخى مناسب به آنان بدهيم . در اين موضوع به تفصيل سخن گفتيم ، تا از يكسو عمل به واجب كرده باشيم ؛ و از سوى ديگر ، از طرح اين مطالب در پاسخ به شبهات آينده بىنياز گرديم ، « و البته خدا كسى را كه او را ياد مىكند يارى خواهد كرد كه خدا هرآينه نيرومند و تواناى بىهمتاست . » « 2 »
جمع قرآن به معنى كتابت در زمان حيات رسول خدا ( ص )
قبلا گفتيم كه رسول خدا ( ص ) و اصحابش در ابتداى امر اهتمام به از بر كردن و خواندن قرآن گماردند و اين كار ضرورت داشت : آن حضرت پيامبرى امى بود كه خداوند او را در ميان امتى بىبهره از سواد برانگيخته بود . علاوه بر اين در آن زمان ابزار كتابت براى ايشان فراهم نبود . به همين دليل بنا به عادت عرب آن روزگار كه صفحات سينه خويش را ديوان
هامش
( 1 ) . الإتقان ، سيوطى ، ج 1 ، نوع 20 ، معرفة حفاظه و رواته : 199 .
( 2 ) . حج : 40