عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ . فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ . ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ »
. « 1 » و همچنين مىفرمايد :
« . . . لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً »
« 2 » و از همين رو بود كه آن بزرگوار قرآن را در قلب شريفش جمع داشت و بزرگ حافظان زمان خويش و مرجع مسلمانان در همهء امور مربوط به قرآن و علوم آن بود . همان گونه كه مولايش امر كرده بود ، قرآن را با تأنى بر مردم مىخواند و با تلاوت قرآن شبها را به زندهدارى مىپرداخت و نماز را زينت آن مىگردانيد . جبرئيل هرساله يكبار قرآن را بر وى عرضه مىكرد و در آخرين سال عمر شريفش اين عرضه دو بار انجام پذيرفت . عايشه و فاطمه ( ع ) مىگويند :
از رسول خدا ( ص ) شنيديم كه مىفرمود جبرئيل در هر سال يكبار قرآن را بر من عرضه مىكرد ، اما امسال دو بار عرضه كرد . و من آن را نشانهء اين مىدانم كه اجلم فرا رسيده است . « 3 »
اصحاب ( رض ) نيز به كتاب خدا عنايتى ويژه داشتند . در حفظ و ضبط و همچنين فهم و درك معانى آن بر هم پيشى مىگرفتند . و به ميزان آياتى كه حفظ داشتند بر يكديگر تفاخر مىكردند . چه بسا كابين زنى زيبا از ايشان سورهاى از قرآن بود كه همسرش به دو تعليم دهد . هنگامى كه مردمان مىآرميدند ، آنان لذت خواب و آرامش بستر را رها مىكردند تا حلاوت بيدارى با قرآن و لذت تلاوت سحرگاهان و شيرينى نماز با قرآن را بچشند ، تا آنجا كه اگر كسى در تاريكى شب بر خانههاى اصحاب مىگذشت زمزمهء قرآن را مانند صدايى كه از كندوى زنبور عسل به گوش مىرسد از منازل ايشان مىشنيد .
رسول خدا ( ص ) آتش عشق به قرآن را در آنان بر مىافروخت . آنچه را خداوند بر او نازل مىكرد به آنان ابلاغ مىفرمود و براى آنان كه در مناطق ديگر زندگى مىكردند معلمانى گسيل مىداشت تا قرآن را به آنها بياموزند . چنان كه قبل از هجرت مصعب بن عمير « 4 » و
هامش
( 1 ) . « زبان خود را به اين ( قرآن ) مجنبان تا بدان ( خواندن و حفظ آن ) شتاب كنى . همانا فراهم آوردن و خواندن آن بر ماست پس چون آن را بخوانيم ، خواندش را پيروى كن . » ( قيامت : 16 - 19 )
( 2 ) . « و به خواندن قرآن پيش از آنكه پيام آن به تو گزارده شود شتاب مكن و بگو پروردگارا مرا دانشافزاى . » ( طه : 114 )
( 3 ) . صحيح البخارى ، كتاب فضائل القرآن باب 7 و كتاب المناقب ، باب 25 ، مسند الامام احمد حنبل ، ج 6 : 82 .
( 4 ) . مصعب بن عمير بن هاشم بن عبد مناف ( . . . - 53 ه . ق ) صحابى مشهور . معلم قرآن ، اهل يثرب ( الأعلام زركلى ، 7 : 248 )