نفس پيامبر ( ص ) براى تحمل بارش مداوم انوار وحى بود كه مىبايست تا زمان تحقق كامل حكمت الهى از ارسال آن حضرت ادامه مىيافت به همين دليل است كه در ادامهء سوره خداوند به پيامبر مىفرمايد :
« وَ لَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُولى »
يعنى با استمرار دوباره وحى دين كامل خواهد شد و نعمت خداوند به وسيلهء آن بر اهلش به نهايت خواهد رسيد . بنابراين ، آغاز وحى كجا و پايان آن كجا ؟ تعاليم مجمل دين كه با آيهء
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ »
آغاز شد كجا ، عقايد و احكام مشروح كه در بخش دوم قرآن نازل شد كجا ؟ در ادامه به عنوان تأكيد مىافزايد :
« وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى »
.
از آنچه گفته شد در مىيابيم كه سوگند به روز و شب در اين سوره صرفا به منظور يادآورى نشانهها و نعمتهاى خداوند نبود ، بلكه علاوه بر آن ، خود دليلى است با اين مضمون كه نزول وحى به روشنايى روز شباهت دارد و دوران فترت وحى به تيرگى شب .
بنابراين ، اگر مشركان روز و شب را به دليل آنكه براى انسان منافعى به همراه دارد و موجب تلاش و حركت و حيات و همچنين خواب و آسايش است با كمال رضا و تسليم مىپذيرند ، پس بايد آنچه را كه پيامبر ( ص ) از نزول وحى مىيابد و فترت آن را نيز بپذيريد .
خداوند در سورهء تين به انجير و زيتون قسم ياد كرده مىفرمايد :
« وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ . وَ طُورِ سِينِينَ . وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ . لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ »
. « 1 »
مرحوم شيخ محمد عبده « 2 » در ذيل تفسير اين سوره چنين مىگويد :
رجحان اين دو نوع درخت ( انجير و زيتون ) بر ساير انواع نظير خود ، بر خلاف گفته مفسران ، به دليل فوايد آنها نيست بلكه به دليل اين است كه اين دو يادآور حوادث بزرگى هستند كه در زندگى بشر آثار پايدارى بر جاى نهادهاند . صاحب اين رأى مىگويد خداوند متعال با ذكر چهار سوگند در آغاز اين سوره مىخواهد چهار فصل از كتاب بلند زندگى انسان را يادآور شود . آن زمان كه در بهشت بود و در سايهء برگهاى انجير مىآرميد ؛ و چون زشتىهاى او و همسرش آشكار گرديد ، با برگهاى همان درخت خود را پوشاندند . قسم به زيتون اشاره است به
هامش
( 1 ) . « سوگند به انجير و زيتون ، سوگند به كوه سينا ، و سوگند به اين شهر ايمن و ايمنىبخش ، كه هرآينه ما آدمى را در نيكوترين صورت و تركيب آفريديم . » ( تين : 1 - 4 )
( 2 ) . محمد عبده بن حسن خير اللّه ( 1266 - 1323 ه . ق ) مفتى مصر ، از مصلحان بزرگ اسلامى و شاگرد سيد جمال الدين اسدآبادى از جمله آثار اوست : تفسير القرآن الكريم ، شرح نهج البلاغة ، الإسلام و النصرانيه ، تفسير جزء عم ، ( الأعلام زركلى ، 6 : 252 )