بدان دليل است كه مردمان مكه مخالفانى سرسخت ، خشك سر ، و به غايت لجوج و از حق روىگردان بودند و از هيچ كوششى براى ضربه زدن به پيامبر ( ص ) و اصحابش دريغ نمىورزيدند آنان به اخراج شبانه پيامبر و خانوادهاش از وطن خويش اكتفا نكردند و در حين هجرت نيز در آزار وى كوشيدند . از جمله سرزنشهاى سخت عليه مشركان ، در سور مدنى اين فرموده خداى سبحان است :
« إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ . خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
. » « 1 » و نيز اين آيه كه دربارهء منافقان است :
« وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ »
« 2 » كه تا دوازده آيه بعد از آن آميخته با سرزنش و تندى به آن انسان نمايانى است كه زهر دورويى مىفشانند و جامعه را با تيغ دو دم شك و نفاق به فساد مىكشانند . باز در همين سورهء مدنى « 3 » آيات فراوانى از اين دست دربارهء يهود مىخوانيم كه آنان را مورد انتقاد قرار داده ، زشتى تبهكارىهاى ايشان را بر مىشمارد و جنايات آنان و پدرانشان را سخت تقبيح مىكند مانند :
« ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ ما ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْكَنَةُ . ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كانُوا يَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ . ذلِكَ بِما عَصَوْا وَ كانُوا يَعْتَدُونَ
. » « 4 » و يا
« بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِما أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْياً أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ ، فَباؤُ بِغَضَبٍ عَلى غَضَبٍ ، وَ لِلْكافِرِينَ عَذابٌ مُهِينٌ
. » « 5 » و
هامش
( 1 ) . « كسانى كه كافر شدند برايشان يكسان است كه بيم دهيشان يا بيم ندهى ايمان نمىآورند خداوند بر دلهايشان و گوشهايشان مهر نهاده و بر ديدگانشان پردهاى است . و آنها را عذابى است بزرگ . » ( بقره : 6 - 7 )
( 2 ) . « و از مردم كسانى گويند : به خدا و به روز واپسين ايمان آورديم و حال آنكه ايمان ندارند . » ( بقره : 8 )
( 3 ) . با توجه به آيهاى كه به عنوان شاهد ارائه شده مقصود سورهء آل عمران است نه بقره البته آيه 61 سورهء بقره نيز قريب به همين مضمون است .
( 4 ) . هرجا يافته شوند ( مهر ) خوارى بر آنان زده شده است ، مگر به زنهارى از خداى و زنهارى از مردم و به خشمى از خداى بازگشتند و ( مهر ) درماندگى و بيچارگى بر آنان زده شده ؛ اين بدان سبب است كه در آيات خدا كفر مىورزيدند و پيامبران را به ناروا مىكشتند . اين از آن روست كه نافرمانى كردند و از اندازه در مىگذشتند . » ( آل عمران : 112 )
( 5 ) . « خود را به بد چيزى فروختند كه بدانچه خدا فروفرستاده كافر شوند از روى بدخواهى و ستم بر اينكه خداى از فضل خويش بر هركس از بندگانش كه بخواهد فرومىفرستد ؛ پس به خشمى بر روى خشمى بازگشتند و كافران را عذابى خواركننده است . » ( بقره : 90 )